[Cling-on King]
Κείμενο: Huw Cordey
Εικόνες: Paul D Stewart και Pete Oxford
__________________________________
Δύναμη συγκόλησης
Οι επιστήμονες πρόσφατα έχουν ανακαλύψει οτι, θεωρητικά, ενα γκέκο, κρεμασμένο ανάποδα απο το ταβάνι, μπορεί να σηκώσει μέχρι και 40 Kgm βάρους. Ειδικά κάποια γκέκο μπορούν ουσιαστικά να κολλήσουν σε οποιαδήποτε επιφάνεια στον πλανήτη. Πως λοιπόν εκτελούν αυτό τον άθλο με τα πόδια τους;
Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται οτι τα γκέκο χρησιμοποιούν την αναρρόφηση. Τα στρογγυλεμένα μαξιλαράκια στις πατούσες τους, μοιάζουν σα μικρές βεντούζες. Αλλά, το πόδι ενος γκέκο δεν μπορεί να παράγει τις δυνάμεις που απαιτούνται για να δημιουργήσουν ενα κενό αέρος, εκτός αυτού η ικανότητα προσκόλησης λειτουργεί ακόμα και σε κενό αέρος
Κολλημένος όπως η κόλλα
Μια άλλη πιθανότητα είναι κάποια μορφή κόλλας, ή ακριβέστερα, τριχοειδής προσκόλληση. Μια κατσαρίδα για παράδειγμα, εκκρίνει ενα λεπτόρευστο υγρό απο αδένες στα πόδια της, το οποίο την συγκρατεί στις επιφάνειες. Εαν περπατά σε γυαλί, αφήνει αμυδρά ίχνη στο πέρασμά της. Η προσκόλληση των γκέκο όμως δεν αφήνει τέτοιου είδους ίχνη - είναι τελείως στεγνή.
Εξετάστε το πόδι ενός γκέκο σε μικροσκόπιο και θα δείτε αμέτρητες χιλιάδες τριχώματα. Αυτά θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μικροσκοπικοί γάντζοι επάνω στην τραχιά επιφάνεια ενος τοίχου. Αλλά, πως μπορούν να κολλούν σε απίστευτα λείες επιφάνειες όπως το γυαλισμένο γυαλί; Στην πραγματικότητα, τα γκέκο μπορούν να επιτύχουν 600 φορές περισσότερο δύναμη συγκόλησης απ' ότι η τριβή δύναται να προσφέρει.
Μη στατικός...
Κάποιοι, φιλοσοφώντας το θέμα, θα μπορούσαν να υποθέσουν οτι τα γκέκο χρησιμοποιούν την στατική ηλεκτρική ενέργεια, την αρχή με την οποία, ενα μπαλόνι που το τρίβεις κολλά στον τοίχο. Αυτό ανασκευάστηκε σε ενα μάλλον απλό επιστημονικό πείραμα. Ενα αντιστατικό όπλο εκπυρσοκρότεισε σε ενα γκέκο που κρεμόταν ανάποδα, το οποίο παρέμεινε τελείως ακίνητο.
Την αλήθεια πίσω απο αυτό το φαινόμενο, αποκάλυψε τελικά ο καθηγητής Kellar Autumn μαζί με το συνάδελφό του. Η λύση συνδέεται με μια ανακάλυψη που είχε κάνει κάποιος Ολλανδός τον 18ο αιώνα.
Μοριακό επίπεδο
Ο Van der Waal ήταν ο πρώτος που περιέγραψε τις αδύναμες προσελκύουσες δυνάμεις που υπάρχουν μεταξύ των μορίων - τις δυνάμεις που κρατούν τα μόρια μιας σταγόνας νερού ενωμένα. Για να καταλάβουμε πώς τα γκέκο χρησιμοποιούν αυτή τη δυνατότητα, χρειάζεται να δείτε τις πατούσες τους κάτω απο ενα ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Ένα πόδι περιέχει μισό εκατομμύριο λιγότερες τρίχες απο ενα δέκατο του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας. Αυτές είναι διαμορφωμένες ίνες σχήματος μανιταριού, αποκαλούμενες "spatulae" (σπάτουλα). Αυτή η περιπλοκή είναι βασική στην επιτυχία προσκόλλησης ενός γκέκο. Τα τριχίδια-σπάτουλες, έρχονται τόσο κοντά με την επιφάνεια ώστε τα μόρια στις πατούσες αλλά και στην επιφάνεια, παράγουν μια μικροσκοπική εκκένωση η οποία έλκει τα μόρια του ενός προς το άλλο. Τα γκέκο χρησιμοποιούν μοριακούς δεσμούς.
Τώρα, δε χρειάζεται ενας επιστήμονας να διαπιστώσει πως αν εκμεταλευτούμε αυτές τις δυνάμεις, τον τρόπο κίνησης του γκέκο, οι πιθανές εφαρμογές είναι τεραστίων διαστάσεων: αντίο στο σελοτέιπ, στα velcro, καλώς ήρθατε στην κόλλα γκέκο! Λαμβάνοντας υπ' όψη το ενδιαφέρον της NASA γι' αυτή την εργασία, μπορεί ακόμα να μας βοηθήσει να εξερευνήσουμε απομακρισμένους πλανήτες. Εαν ενα μικρό γκέκο μπορεί να κινείται παντού, τότε η εξερεύνηση του διαστήματος ίσως δεν είναι τόσο άπιαστο όνειρο.
Γκέκο που χάνονται και βρίσκονται
Η ποικιλομορφία τους, το ευρύ φάσμα και το κμουφλάζ σημαίνουν οτι νέα είδη γκέκο ανακαλύπτονται κάθε χρόνο.
Το μικρότερο είδος γκέκο (πράγματι, το μικρότερο ερπετό στον κόσμο) Sphaerodactylus ariasae ανακαλύφθηκε πέρυσι (2001) στο νησί Μπεάτα, στο νοτιότατο σημείο της Δομινικανής δημοκρατίας. Τα ενήλικα είναι μήκους 16 χιλ. απο τη μύτη μέχρι τη βάση της ουράς.Το μεγαλύτερο γκέκο, Delcourt's gecko απο τη Νεα Ζηλανδία. Η σαύρα είχε συλλεχθεί κάποιες φορές το 1800 και έπειτα αγνοήθηκε. Τυπικά ονομάστηκε Holplodactylus delcourti το 1986. Δυστυχώς, είχε πιθανώς εξεφανιστεί πολύ πριν αυτή την τυπική ονομασία, ενα θύμα των εισβολέων αρουραίων.
Το μεγαλύτερο επιζών γκέκο είναι το Τοkay gecko και ο ογκώδης γίγαντας της Νέας Καληδονίας Rhacodactylous leachianus. Και τα δυο είναι ικανά να φτάσουν 40 εκ. μήκους σώματος. Τα γκέκο έχουν πολλούς τρόπους για να μη γίνουν γεύμα απο άλλα ζώα ή ερπετά.
Όπως με τις περισσότερες σαύρες, η αποκοπή της ουράς στις ειδικές συνδέσεις μεταξύ των σπονδύλων, με ελάχιστη απώλεια αίματος και τραυματισμού. Αυτό βοηθά τα γκέκο να δραπετεύουν απο τα αρπακτικά που τρέφονται με αυτά. Η κομμένη και κινούμενη ουρά (λόγω συσπάσεων των νεύρων) αποσπά την προσοχή και χαρίζει πολύτιμο χρόνο στα γκέκο για να διαφύγουν. Κάποια γκέκο έχουν εξελίξει ένα χαλαρό διεπίπεδο δέρμα το οποίο αποσπάται χωρίς να βλάψει το ερπετό. Και η ουρά και το δέρμα ξαναδημιουργούνται. Όταν η ουρά δεν αποκοπεί πλήρως, μια άλλη ουρά μπορεί να βλαστήσει στο σημείο που υπάρχει το τραύμα. Γκέκο με πάνω απο τρείς ουρές έχουν παρατηρηθεί στη φύση.
Τα leaf και frill γκέκο έχουν αξιοπρόσεκτα καμουφλάρει - τα σημεία εκείνα του δέρματος που χρησιμεύουν για να κρύψουν το ερπετό μέσα στο βιότοπό τους, κρύβοντας και το σώμα αλλά και τη σκιά του σώματος. Μια περαιτέρω ανάπτυξη αυτών των πτυχών δέρματος υπάρχει στο ιπτάμενο γκέκο - με πτυχές τόσο μεγάλες ώστε το γκέκο γλυστρά στον αέρα απο δέντρο σε δέντρο αποφεύγοντας τα αρπακτικά.
Οι Ιπτάμενοι της πόλης
Εκεί όπου πολλά γκέκο βρίσκονται στο ίδο σπίτι, συχνά έχουν μη επικαλυπτόμενες θέσεις σε ό,τι αφορά για το πότε, πώς και πού ξεκουράζονται και κυνηγούν. Κατανέμουν τον ανθρώπινα διαμορφωμένο χώρο, όπως θα έκαναν στο φυσικό περιβάλον.
Τα γκέκο που ζούν στις κουζίνες ενδέχεται να είναι υπεύθυνα για τη μετάδοση του μικροβίου της σαλμονέλας. Απο την άλλη, είναι αποτελεσματικοί θηρευτές εντόμων και παρασιτικών εντόμων που μαστίζουν τις μεγαλουπόλεις, συμπεριλαμβανομένων των κουνουπιών και των κατσαρίδων, οι οποίες είναι εξίσου ένοχες για τη διάδοση του μικροβίου. Το Τοkay γκέκο, το οποίο ήταν στο παρελθόν αρκετά άφθονο στις μακρινές ανατολικές πόλεις, ο πληθυσμός τους μειώνεται. Σε μερικές περιοχές, το είδος συλλέγεται μαζικά για τη χρήση στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική και αλλού, για την παραγωγή δηλητηρίου που προορίζονται για τον έλεγχο των εντόμων.
Φτάνοντας και πιάνοντας τα γκέκο
Υπάρχουν τουλάχιστον 850 είδη γκέκο και αναμφίβολα περιμένουν να ανακαλυφθούν.
Η έκταση που καλύπτουν είναι σε όλη την ευρεία ήπειρο - εκτός απο την ανταρκτική, με την μεγαλύτερη βιοποικιλότητα σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές.
Μπορούν να διαιρεθούν ευρέως σε δυο κύριες ομάδες: τα γκέκο με κινούμενα βλέφαρα (Aleuroscalabotinae και Eublepharinae) και στα γκέκο με μη κινούμενα βλέφαρα (Diplodactylinae, Gekkoninae και Teratoscincinae). Η τελευταία ομάδα μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω σε εκείνους με τα κολλώδη πέλματα (κυρίως δενδρόβια) και σε εκείνα χωρίς κολλώδη πέλματα (κυρίως εδαφόβια γκέκο).
Οι δυνατότητες των ενήλικων με τα κολλώδη πέλματα και τα ελαστικά αυγά, έχουν κάνει τα γκέκο αποτελεσματικά στην αποίκιση νέων περιοχών και νέων νησιών. Με τη μετακίνηση του ανθρώπου, νέοι "εισβολείς" αποίκισαν αυτά τα νησιά και τα εγγενή-αυτόχθονα είδη γκέκο εξαφανίζονται. Το κοινό σπιτικό γκέκο Hemidactylus frenatus αντικατέστησε το αυτόχθων Lepidodactylus spp. σε πολλά νησιά του ειρηνικού ωκεανού.
Τα πόδια που προσκολλώνται σε όλες τις κλίσεις και επιφάνειες δεν είναι η μοναδικές high-tech ιδιότητες των γκέκο που έχουν προσελκύσει την επιστημονική προσοχή. Τα μάτια τους είναι αιοπρόσεκτα για το γεγονός οτι, στο φώς, οι κηλίδες στη ίριδα κλείνουν, δημιουργώντας έτσι εκπληκτικά μέγιστο βάθος εστίασης.
Η ασυνήθιστη χημική σύσταση των σωμάτων τους, επιτρέπει στα γκέκο να είναι δραστήρια κατά τη διάρκεια της νύχτας σε θερμοκρασίες που θα άφηναν άλλα ερπετά αδρανή. Τα γκέκο έχουν μια μοναδική δομή του φάρυγγα, επιτρέποντας να είναι η μοναδική σαύρα που παράγει ήχους.
Πηγή: Wildlife magazine June 2002 - Cling-on king
Μετάφραση: webmaster@reptilesalonica.com
[Articles]
