[The European yellow scorpion]
Εικόνες: Rolando Gil και Angel Iglesias
________________________________
Το αρσενικό κατέθεσε το σάκο σπέρματος (spermatophore) στο έδαφος και καθοδήγησε τη σύντροφό του πάνω του. Η θηλυκιά, απλά κάθοντας επάνω στο σάκο, προκάλεσε το σπερματοφόρο, όπως μια υποδόρια ένεση, ώστε να βάλει το σπέρμα μέσα της. Η πράξη ολοκληρώθηκε, άφησαν ο ενας τον άλλο και ακολούθησαν ο καθένας το δρόμο του. Ήταν 4:30 π.μ.
Αυτό το θέαμα ήταν ακριβώς ενα απο τα πολλά που είμασταν μάρτυρες, κατά τη διάρκεια της 13άμηνης μελέτης του Κίτρινου Ευρωπαϊκού σκορπιού, ή του κοινού Buthus occitanus, ενος απο τους ενδογενής σκορπιούς στην Ιβηρική χερσόνησο.
Σύντομα διαπιστώσαμε πως κρυβόταν κάτω απο μεγάλες επίπεδες πέτρες, όπου περίμεναν στην είσοδο των λαγουμιών τους. Είναι ικανότατοι εκσκαφείς, χαράσοντας έξω απο τα λαγούμια τους το έδαφος με τα πόδια τους και χρησιμοποιώντας τις ουρές τους απομάκρυναν το χώμα. Κάθε ζώο έχει το δικό του λαγούμι, στο οποίο επιστρέφει έπειτα απο τις νυχτερινές του περιπλανήσεις.
Οι σκορπιοί είναι αποκλειστικά σαρκοφάγοι και υιοθετούν δυο μεθόδους κυνηγιού. Η πρώτη είναι η ενέδρα, στέκοντας σκοπιά στην είσοδο του λαγουμιού τους, με τα νύχια έτοιμα, περιμένοντας να αρπάξουν τα θύματα που θα περάσουν απο εκεί αιφνιδιάζοντάς τα. Η δεύτερη, περιλαμβάνει κυνηγητό στα υποψήφια θύματα κατά τη διάρκεια της νυχτερινής περιπολίας. Τα αγαπημένα γεύματα του κίτρινου σκορπιού είναι έντομα και ειδικά άλλοι σκορπιοί. Είναι επίσης προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν σαύρες ή ακόμα νεαρά τρωκτικά.
Εδαφόβιοι αναχωρητές
Οι σκορπιοί, εκτός αναπαραγωγικής περιόδου δεν ανέχονται ο ενας τον άλλο. Αφού είχαμε ξοδέψει μια ώρα ακολουθώντας εναν ενήλικο σκορπιό κατά τη διάρκεια ενος απο τους νυχτερινούς του περιπάτους, ενα άλλο άτομο του είδους εμφανίστηκε στην περιοχή. Παρακολουθούσαμε τους αντιπάλους να βρίσκονται πρόσωπο με πρόσωπο, σαν παλαιστές του σούμο. Έπειτα, ξαφνικά, πιάστηκαν στα χέρια σε ενα θανάσιμο αγώνα, προσπαθώντας ο καθένας να κεντρίσει τον άλλο με το κεντρί. Λίγα λεπτά αργότερα και έπειτα απο πολλές "λαβές", απώλεια ισορροπίας και πολλά τσιμπήματα, η μάχη τελείωσε και ο νικητής καταβρόχθισε τον αντίπαλό του.
Ο Ευρωπαϊκός κίτρινος σκορπιός έχει αρκετούς εχθρούς, οι οποίοι μειώνουν τον πληθυσμό του είδους, συμπεριλαμβανομένων: αγριόχειρου, σκαντζόχειρου, μπούφου και σαυρών. Οι βασικοί εχθροί του, εντούτοις, είναι οι άνθρωποι. Μια μέρα, καθώς εργαζόμουν σε μια φωτογράφιση στη Σόρια, μια αγροτική περιοχή στα βόρεια της Μαδρίτης, ενας βοσκός με το κοπάδι του μας πλησίασε. Προσπαθήσαμε να του εξηγήσουμε τι ακριβώς κάναμε και να του πούμε κάποια πράγματα για τους σκορπιούς, αλλά όταν τελειώσαμε, ακόμα επέμενε πως χρειαζόταν να τους σκοτώσουμε. Η άσχημη φήμη έχει βαθιές ρίζες και θα χρειαστεί πολύς χρόνος ώστε οι ντόπιοι να αλλάξουν νοοτροπία. Μόλις όμως καταλάβουμε αυτά τα μικρά, θαυμάσια πλάσματα, θα μάθουμε πως να τα αποφεύγουμε και να σεβόμαστε τα δικαιώματά τους ως κατοίκους αυτού του πλανήτη.
Οι σκορπιοί είναι αραχνοειδή, συγγενικά των αραχνών και των τσιμπουριών.
Εξάπλωση
Η μελέτη μας εστιάστηκε στον Buthus occitanus, εναν κίτρινο σκορπιό, ο οποίος απαντάται σε μια ευρεία περιοχή της δυτικής Μεσογείου (νότια Γαλλία, Πορτογαλλία, Ισπανία, Ελλάδα, Κύπρο και Βόρεια Αφρική) καθώς και στο Ισραήλ και την Αίγυπτο. Περνά το μεγαλύτερό μέρος της ημέρας κάτω απο πέτρες, αλλά μπορεί επίσης να βρεθεί κάτω απο κούτσουρα ή κορμούς δέντρων, αν και αυτό είναι μάλλον ασυνήθιστο. Ζεί σε άγονες ή ημιάγονες περιοχές με ελάχιστρη βλάστηση, προτιμώντας τα υψίπεδα και τις ορεινές δύσβατες περιοχές.
Μορφολογικά χαρακτηριστικά
Ο Ευρωπαϊκός κίτρινος σκορπιός μεγαλώνει μέχρι 8-9 εκ. (μήκος κεφάλι μέχρι τέλος κεντριού). Έχει τέσσερα ζεύγη ποδιών, ενα ζεύγος νυχιών (pedipalps), τα οποία χρησιμοποιούνται για να αρπάζουν. Έχει οκτώ μάτια: δυο κεντρικά και 3 σε κάθε πλευρά, αν και η αίσθηση της όρασης δεν είναι πολύ ανεπτυγμένη.
Στο κάτω μέρος του σώματος, υπάρχει το γεννητικό άνοιγμα και τα αισθητήρια όργανα. Περισσότερο εμφανή εδώ είναι οι "χτένες", με περίπου 30 σπονδύλους, τα οποία χρησιμοποιούνται σαν όργανα αφής. Έχουν επίσης και σεξουαλική λειτουργία.
Αναπαραγωγή
Ενας θηλυκός σκορπιός γεννά 30-40 μικρά, τα οποία είναι μικρά αντίγραφα των γονέων αλλά άσπρου χρώματος και με μαλακό δέρμα. Καθώς τα μικρά γεννιούνται ενα-ενα, σκαρφαλώνουν στη ράχη της μαμάς τους, γαντζωμένα ώστε να αποφύγουν πιθανή πτώση ή απλά το να γίνουν τροφή απο την ίδια. Μένουν εκεί για μια ή δυο εβδομάδες, τόσο δηλαδή όσο χρειάζεται ώστε να αλλάξουν τον εξωσκελετό τους.
Τα μικρά, τα οποία είναι μήκους ενος εκατοστού, τις πρώτες μέρες της ζωής τους τρέφονται με τα αποθηκευμένα λίπη των μικρών σωμάτων τους. Καθώς μεγαλώνουν, αναπτύσσουν το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα. Στις 7-10 μέρες, κάποια τολμηρά κατεβαίνουν απο τη ράχη της μαμάς τους και τα άλλα τα ακολουθούν. Σύντομα μαθαίνουν να πιάνουν μικρά έντομα και πριν ενηλικιωθούν κάνουν 6 εκδύσεις εξωσκελετού στη διάρκεια ενος περίπου έτους. Ζούν αρκετά.
Ο Ευρωπαϊκός κίτρινος σκορπιός, δε ζει συνήθως κοντά στους ανθρώπους και έτσι οι άνθρωποι δεν κινδυνεύουν άμεσα. Αν κάποιος τέτοιος σκορπιός τύχει και συναντηθεί με τον άνθρωπο θα θελήσει να απομακρυνθεί. Αν όμως στριμώχνεται ή παρενοχλείται, θα προσπαθήσει να αμυνθεί χρησιμοποιώντας το κεντρί τους.
Το δηλητήριο
Το κεντρί είναι βολβοειδές, πολύ σκληρό και καταλήγει σε ενα αιχμηρό μαύρο σημείο. Εσωτερικά του κεντριού υπάρχουν δυο ξεχωριστοί σάκοι με δηλητήριο οι οποίοι αδειάζουν μέσω ενος πόρου. Κάθε σάκος περιβάλλεται απο ενα μαλακό ιστό μυώνων, ο οποίος αποβάλει το περιεχόμενό του όταν συσταλθεί. Η συστολή αυτή είναι εκούσια και ισχυρή.
Το δηλητήριο είναι νευροτοχικό (επιτίθεται στο νευρικό σύστημα) και προκαλεί τη μερική παράλυση ή το θάνατο άλλων μικρών ζώων. Οι μελέτες και παρατηρήσεις μας, μας οδήγησαν στο συμπέρασμα πως, οι σκορπιοί έχουν ανοσία στο ίδιο τους το δηλητήριο, αλλά αυτό εξαρτάται απο παράγοντες όπως η κατάσταση της υγείας του ζώου, που θα αυτοτσιμπηθεί, καθώς και η δόση της έγχυσης.
Συμπτώματα και αντιμετώπισή τους
Τα τσιμπήματα σκορπιών είναι κοινά. Το θύμα αισθάνεται εναν οξύ πόνο γύρω απο την περιοχή που τσιμπήθηκε, αλλά συχνά είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί η ακριβής θέση εισόδου και η φλεγμονή είναι τόσο μεγάλη ώστε το θύμα νοιώθει οτι θα εκραγεί. Αργότερα ίσως υπάρξει μια ιώδης αναφυλαξία, συσώρευση υγρών και φουσκάλες. Τα αποτελέσματα ενος τσιμπήματος διαρκούν απο 24 μέχρι 48 ώρες και είναι μέσου κινδύνου.
Η θεραπεία περιλαμβάνει την επάληψη με τοπικό αναισθητικό στην περιοχή όπου πονά περισσότερο το θύμα καθώς και ενα αναλγητικό και αντιφλεγμονώδες για να καταπολεμήσουν τα κύρια συμπτώματα. Δε χρειάζεται η φαρμακευτική αγωγή να δοθεί για πάνω απο μια μέρα. Η σοβαρότητα του τσιμπήματος εξαρτάται απο διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων, της υγείας και ηλικίας του θύματος (είναι περισσότερο επικίνδυνο για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους) καθώς και του σημείου του τσιμπήματος και της δόσης του δηλητηρίου.
Οι σοβαρές περιπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν αναφυλακτικό σοκ. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν εμετό, πυρετό, πονοκεφάλους, δύσπνοια και προσωρινή απώλεια της συνείδησης, η οποία εμφανίζεται μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις. Εντούτοις, θα πρέπει πάντοτε να υπάρχει ιατρική φροντίδα για κάθε τσίμπημα.
Η ισχύς του δηλητηρίου των κίτρινων σκορπιών μπορεί να ποικίλει, αναλόγως με τη γεωγραφική θέση του σκορπιού. Μερικοί είναι περισσότερο επικίνδυνοι απο άλλους. Αξίζει πάντοτε να αποφεύγουμε το τσίμπημα ούτως η άλλως, ελέγχιντας πάντα κάτω απο πέτρες πριν τοποθετήσουμε το χέρι μας ή να προσέχουμε που πατάμε.
Τα τσιμπήματα των σκορπιών είναι επίσης επικίνδυνα για τα κατοικίδια ζώα και τα ζώα στα αγροκτήματα, ιδιαίτερα στα σκυλιά, τα κουτάβια και τις αγελάδες. Τα συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά που αναφέραμε για τους ανθρώπους, όπως παρόμοια και η αντιμετώπισή τους.
Πηγή: Wildlife magazine, June 2001 - Dancing in the dark
Μετάφραση: webmaster@reptilesalonica.com
[Articles]
