Πολλές κερασφόρες σαύρες στο Τέξας, έχουν ένα ασυνήθιστο και παράξενο
μηχανισμό άμυνας έναντι των θηρευτών τους, οι οποίοι είναι συνήθως κογιότ,
αλεπούδες, κροταλίες, αλλά και κάποια πουλιά όπως οι σουσουράδες.
Αυτές οι κερασφόρες σαύρες, εκτοξεύουν αίμα απο τα μάτια.
Αυτός ο παράξενος μηχανισμός άμυνας είναι γνωστός απο την εποχή που ο
Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική. Τότε οι φήμες έλεγαν για κάποιες σαύρες, των
οποίων τα δάκρυα ήταν απο αίμα.
Αργότερα, το 1870, ο αδελφός του Alfred Russel Wallace, Τζον ο οποίος ζούσε
στην Καλιφόρνια, έγραφε στον αδελφό του στην Αγγλία και του έλεγε πως είχε
δει μια κερασφόρο σαύρα, η οποία είχε εκτοξεύσει αίμα απο τα μάτια της.
Οι ερπετολόγοι έκαναν τότε πολλές υποθέσεις. Μια υπόθεση ήταν πως, ήταν
αποτέλεσμα προβληματικής έκδυσης του δέρματος, άλλη οτι ήταν ενας μηχανισμός
για αποβολή της αυξημένης εσωτερικής θερμότητας, ή οτι ήταν το αποτέλεσμα
σπασμένων αγγείων τα οποία είχαν καταστραφεί απο παράσιτα που απομυζούν
αίμα, είτε απο αρπακτικά στην προσπάθεια απώθησής τους.
Υπήρχαν πολλές ερωτήσεις. Εαν είναι αμυντικός μηχανισμός, τότε είναι
επικίνδυνο, πικρόγευστο, ή δηλητηριώδες; Αν ναι, είναι αίμα το οποίο
κυκλοφορεί στο σώμα, ή αίμα που υπάρχει σε κάποιους θύλακες στα μάτια και
εκτοξεύεται την κατάλληληλη στιγμή; Αν είναι το δεύτερο, ενδέχεται να έχουν
προστεθεί κάποιες χημικές ουσίες απο ιστούς στην περιοχή των ματιών. Πως
είναι δυνατόν μια σαύρα να παράγει αυτό το μηχανισμό εκτόξευσης μέσα στο
κεφάλι της και να εκτοξεύει αίμα σε απόσταση εναμιση μέτρο; Και σε ποιό
στόχο;
Ο Δόκτωρ George A. Middendorf, του πανεπιστημίου Howard και εγω (Wade C.
Sherbrooke) έχουμε δουλέψει πάνω σε αυτές τις ιδιαίτερες σαύρες και στο
μηχανισμό εκτόξευσης αίματος απο το 1989. Τα αρχικά πειράματα πάνω σε ενα
σκύλο, έφεραν τα πρώτα αποτελέσματα. Προηγουμένως, κατά τη διάρκεια των
πειραμάτων, είχα προσέξει πως η συχνότητα εκτόξευσης του αίματος απέναντι σε
γιγάντιες ακρίδες και σουσουράδες, ήταν μηδενική. Στα πειράματά μας πάντως,
οι πρώτες 10 κερασφόρες σαύρες, όλες εκτόξευσαν αίμα μέσα σε ενα λεπτό, προς
έναν σκύλο που τις περιτριγύριζε γεμάτος περιέργεια.
Οι άνθρωποι δέχθηκαν μόνο ενα 6% του εκτοξευόμενου αίματος. Επομένως,
φαίνεται πως οι κερασφόρες αυτές σαύρες έχουν επιλεκτική αντιμετώπιση των
ενδεχομένων θηρευτών τους, καθώς αντιδρούν σε κάθε έναν με διαφορετικό
τρόπο. Πως γίνεται και το αίμα αυτό που εκτοξεύεται, απωθεί και τρομάζει
κογιότ και αλεπούδες;
Η εκτόξευση αίματος επιτελείται απο τη σύσπαση κάποιων μυώνων και είναι
γνωστό απο το 1907.
Σε στρατηγικά σημεία στο κεφάλι, υπάρχουν συσπασόμενοι μυώνες, γύρω απο
συγκεκριμένα αγγεία κοντά στην περιοχή των ματιών. Όταν αυτοί οι μυώνες
συσπασθούν, πιέζουν τα τοιχώματα των συγκεκριμένων αγγείων στα οποία
βρίσκεται το αίμα προς εκτόξευση, το οποίο αποθηκεύεται εκεί γι' αυτές τις
περιπτώσεις. Η σύσπαση λοιπόν, διεγείρει αυτούς τους ιστούς και η σαύρα,
κλείνοντας τα βλέφαρα, εκτοξεύει το αίμα. Βασικά, χρησιμοποιούν αυτό το
μηχανισμό εκτόξευσης αίματος για να καθαρίσουν την περιοχή των ματιών απο
σκόνες και σκουπίδια. Εκτός αυτού όμως, αυτός ο μηχανισμός εκτόξευσης
χρησιμοποιείται και για τον προαναφερόμενο λόγο -την εκτόξευση πικρόγευστων
χημικών ουσιών στο στόμα των αρπακτικών.
Μετά την Εκτόξευση του Αίματος
Η αποτελεσματικότητα της χρήσης αυτού του μηχανισμού, κρίνεται απο το
γεγονός οτι τους βοηθούν να ξεχωρίζουν τα διαφορετικά αρπακτικά, διότι η
εκτόξευση αίματος σε μια σουσουράδα για παράδειγμα, δε θα είχε σχεδόν
καθόλου αποτέλεσμα. Η αναγνώριση των διαφορετικών αρπακτικών γίνεται οπτικά.
Η κερασφόρος σαύρα βλέπει ενα κογιότ, μια αλεπού και "γνωρίζει" πώς να
αντιδράσει. Τυπικά, οι κερασφόρες σαύρες περιμένουν μέχρι την τελευταία
στιγμή για να εκτοξεύσουν το αίμα.
Διάφορες χημικές ουσίες στο αίμα, ενεργοποιούν αισθητήρες στο στόμα-όχι στην
περιοχή γύρω απο τα μάτια. Η αντίδραση του κογιότ ή της αλεπούς, είναι αυτή
που υποδεικνύει την άσχημη γεύση του εκτοξευθέντος αίματος. Τινάζουν το
κεφάλι αριστερά-δεξιά, ανοιγοκλείνουν το στόμα και τρίζουν τα σαγόνια τους
στο γρασίδι για να καθαρίσουν το αίμα απο το στόμα τους. Είναι εξακριβωμένο
πως αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι αποτέλεσμα αρρώστειας ή προσπάθεια
εξέμεσης.
Το σίγουρο είναι πως τα ζώα που δοκίμασαν δεν θα ξαναδοκιμάσουν να πειράξουν
αυτή τη σαύρα, εκτός αν πεινάνε πολύ.
Τα χημικά στα οποία αυτά τα ζώα αντιδρούν, υπάρχουν και στο αίμα που
κυκλοφορεί στο σώμα, αλλά και στο στόμα που υπάρχει αποθηκευμένο και
εκτοξεύεται. Αυτή η διαπίστωση βασίζεται σε τεστ που κάναμε και με τους δυο
τύπους αίματος και τις αντιδράσεις των κογιότ και των αλεπούδων. Οπότε, δεν
υπάρχει κάποια χημική ουσία που να προστίθεται απο ιστούς, περιμετρικά των
ματιών. Έχοντας αυτό το αίμα, οι κερασφόρος σαύρα, έχει κάποια προστασία
όταν αιμορραγεί ή όταν δαγκωθεί απο κάποιο ζώο, αλλά τι καλύτερο, απο το να
το εκτοξεύει κατευθείαν στο στόμα του θηρευτή, πριν αυτός αποπειραθεί να
πληγώσει ή να σκοτώσει τη σαύρα. Οι πρόσφατες μελέτες μας, καταδεικνύουν
πως, όλα τα είδη κερασφόρων σαυρών δεν εκτοξεύουν αίμα με την ίδια συχνότητα
στα κυνοειδή ή στους ανθρώπους, ενώ μερικές δεν εκτοξεύουν αίμα καθόλου, ή
δεν έχουμε ανακαλύψει τις συνθήκες εκείνες στις οποίες αυτά τα είδη
εκτοξεύουν αίμα. Οι μελλοντικές ανακαλύψεις ίσως δώσουν απάντηση σε αυτό το
ερώτημα.
__________
Πηγή: Περιοδικό Reptiles magazine
Αρθογράφος: Wade C. Sherbrooke
Μετάφραση: webm...@reptilesalonica.com
