∙ Η Οχιά των λιβαδιών
Θέση προστασίας
» Γενικά χαρακτηριστικά
» Εξάπλωση των
υποειδών »
Εξάπλωση »
Φυσικό περιβάλλον »
Διατροφή »
Συμπεριφορά »
Δάγκωμα και δηλητήριο
πρώτες βοήθειες για δάγκωμα (δήγμα) δηλητηριώδους φιδιού
Κοινή ονομασία: Βουνόχεντρα,
meadow viper, Ursini's viper
Επιστημονική ονομασία: Vipera ursinii
(Bonaparte 1835)
|
Βασίλειο (Kingdom) |
Ζώα |
| Φύλο (Phylum) | Χορδωτά |
| Κλάση (Class) | Ερπετά |
| Τάξη (Order) | Λεπιδωτά |
| Οικογένεια (Family) | Viperidae |
| Γένος (Genus) | Vipera |
| υπογένος (Subgenus) | Acridophaga (Reuss 1927) |
| είδος (Species) | ursinii |
| Υποείδη (Subspecies) | Vipera ursinii graeca, Vipera
ursinii
rakosiensis, Vipera ursinii
macrops, Vipera ursinii
moldavica, Vipera ursinii ebneri Vipera ursinii wettsteini, Vipera ursinii renardi, Vipera ursinii anatolica, Vipera ursinii eriwanensis |
Θέση προστασίας
Ιδιαίτερα σπάνια οχιά στην υπόλοιπη Ευρώπη,
στις περιοχές που συναντάται. Ήδη στην Αυστρία και Ρουμανία υπάρχουν πάρα
πολύ λίγα άτομα του είδους.
Εξαιρετικά σπάνια και στην Ελλάδα, περιλαμβάνεται στην
κόκκινη λίστα απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών του IUCN,
περιλαμβάνεται στο
παράρτημα Ι
της συνθήκης CITES,
προστατεύεται από τη σύμβαση της Βέρνης αλλά και της
Κοινοτικής Οδηγίας
(92/43/ΕΟΚ). Συμπερασματικά λοιπόν
απαγορεύεται η σύλληψη, κατοχή ή θανάτωσή του καθώς και το εμπόριο ζωντανών
ή νεκρών ατόμων.
Τον Νοέμβριο του 2006 προτάθηκε και ένα
πλάνο δράσης για την προσπάθεια διατήρησης των πληθυσμών της οχιάς των
λιβαδιών.
Γενικά χαρακτηριστικά
Είναι η μικρότερη οχιά της Ευρώπης με τελικό μέγεθος στα 40 με 50 εκατοστά,
το 1/7 εκ των οποίων είναι η ουρά (για τα αρσενικά) και στα θηλυκά το 1/10.
Τα αρσενικά είναι μικρότερα από τα θηλυκά.
Γεωγραφική κατανομή του είδους και υποειδών
Στην Ελλάδα συναντάται το υποείδος Vipera ursinii graeca.
Τα άλλα υποείδη είναι τα ακόλουθα:
|
Vipera ursini ursini |
Ιταλία, Γαλλία και Αλβανία |
| Vipera ursinii rakosiensis | Ουγγαρία, Γιουγκοσλαβία, Ν. Ρουμανία, Βουλγαρία |
| Vipera ursinii macrops | Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Μοντενέγκρο, ΠΓΔΜ και Αλβανία |
| Vipera ursinii moldavica | Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία |
| Vipera ursinii ebneri | ΒΑ Τουρκία, Ν. πρώην Σοβιετική Ένωση και ΒΔ Ιράν |
| Vipera ursinii wettsteini | Γαλλία |
| Vipera ursinii renardi | ΝΑ Ρουμανία |
| Vipera ursinii anatolica | ΝΔ Μ. Ασία |
| Vipera ursinii eriwanensis | Αρμενία |
Η οχιά των λιβαδιών όπως συμπεραίνουμε και από τα πολλά υποείδη εξαπλώνεται σε πολύ μεγάλη περιοχή, από τη Δ. Ευρώπη έως και τη Δ. Ασία. Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί όμως είναι μικροί σε αριθμό και απομονωμένοι μεταξύ τους.
Εξάπλωση στην Ελλάδα
Η οχιά των λιβαδιών συναντάται σε αποκομμένες μεταξύ τους περιοχές στον
Κόζιακα, στα Βαρδούσια, στον Τυμφρηστό, στην Οίτη και στο βουνό Λάκμο
(Περιστέρα).
Φυσικό περιβάλλον
Η οχιά των λιβαδιών δεν συχνάζει σε περιοχές με πολλή βλάστηση και υγρασία.
Είναι περισσότερο ορεινό φίδι και προτιμά τις θαμνώδεις και πετρώδεις
πλαγιές βουνών με υψόμετρο από 800 μέχρι 2.200 μ. Επίσης σε ξέφωτα, σε δάση
με αραιά δέντρα και βλάστηση και ορεινά πετρώδη λιβάδια.
Διατροφή
Η διατροφή της οχιάς των λιβαδιών περιλαμβάνει έντομα, σαύρες και μικρά
θηλαστικά. Πάραυτα, υπάρχουν έντονες εποχιακές αλλαγές στο διαιτολόγιο της
οχιάς των λιβαδιών. Τον Ιούνιο προτιμούν περισσότερο τα ορθόπτερα έντομα
(ακρίδες και γρύλοι) και στα μέσα του καλοκαιριού προτιμούν περισσότερο
μικρά σπονδυλωτά ζώα.
Στο τέλος του καλοκαιριού καθώς οι πληθυσμοί των ορθόπτερων
αυξάνονται, δείχνουν και πάλι προτίμηση προς αυτά τα αρθρόποδα και αυτή την
περίοδο τρέφονται αποκλειστικά με αυτά. Κατά περιόδους οι οχιές των λιβαδιών
αρνούνται πεισματικά τα ποντίκια και τις σαύρες και τρώνε μόνο ακρίδες. Το
περιεχόμενο εντέρου μιας οχιάς των λιβαδιών περιείχε μια μάζα από 100
ακρίδες.
Όταν τρέφονται με έντομα δεν χρησιμοποιούν καθόλου το δηλητήριο. Τις μικρές σαύρες τις καταπίνουν πριν προλάβει το δηλητήριο να επιδράσει ολοκληρωτικά στον οργανισμό του θύματος. Ένας ερευνητής ονόματι Street, τράβηξε μια σαύρα από μια τρύπα και με έκπληξη είδε πως στην άλλη άκρη βρισκόταν το κεφάλι μιας οχιάς των λιβαδιών. Η οχιά αρνήθηκε να αφήσει τη σαύρα οπότε ο ερευνητής τοποθέτησε φίδι και σαύρα μαζί μέσα σε ένα σάκο για περαιτέρω μετρήσεις. Γενικά έχει παρατηρηθεί πως οι οχιές των λιβαδιών τρέφονται κάθε εποχή με αυτά τα είδη που βρίσκονται σε πληθώρα στην περιοχή.
Αναλόγως του μεγέθους του θηράματος θα είναι και ο τρόπος κατάποσης. Σε μικρά σπονδυλωτά συνήθως δεν χρησιμοποιείται παρά ελάχιστο δηλητήριο και καταπίνουν το θήραμα πριν προλάβει να επιδράσει το δηλητήριο. Επειδή όμως το δηλητήριο αυτής της οχιάς είναι γενικά ήπιο και παράγεται σε μικρή ποσότητα, χρησιμοποιείται απλώς για να το ακινητοποιήσει και το δηλητήριο που διοχετεύεται στους ιστούς του θηράματος, το καθιστά ευκολότερο στη χώνεψη.
Συμπεριφορά
Καθ' όλη την επικράτεια εξάπλωσής τους, η οχιά των λιβαδιών είναι ημερόβια,
αλλά μπορεί να γίνει νυκτόβια για σχετικά σύντομες περιόδους κατά τη
διάρκεια των πολύ υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού. Όπως αναμένεται σε
ένα είδος με ευρεία κατανομή τόσο σε έκταση όσο και σε υψόμετρο, αντιστοίχως
ευρύς και ποικίλος είναι και ο ετήσιος κύκλος δραστηριοποίησης του φιδιού.
Σε γενικές γραμμές, οι οχιές αρχίζουν τη διαχείμασή τους τον Οκτώβριο και
Νοέμβριο και ξυπνούν νωρίς την άνοιξη, τον Μάρτιο ή Απρίλιο αναλόγως των
εποχιακών και τοπικών συνθηκών. Μόλις το χιόνι λιώσει για τα καλά, τα
αρσενικά είναι αυτά που ξυπνούν πρώτα. Τις πρώτες εβδομάδες τρέφονται
ελαφρά. Τα ανήλικα άτομα του είδους ξυπνούν αρκετούς μήνες αργότερα, στις
αρχές του Ιουνίου όπου και τα αποθέματα τροφής είναι αρκετά και καταναλώνουν
μεγάλες ποσότητες εντόμων μέχρι να φτάσει το φθινόπωρο για να διαχειμάσουν
και πάλι.
Ο χαρακτήρας της οχιάς των λιβαδιών επανειλημμένως έχει αναφερθεί ως γαλήνιος και καθόλου επιθετικός που σπανίως θα δαγκώσει παρά μόνο εάν ενοχληθεί αρκετά. Είναι γενικά ένα ήμερο ζώο ακόμη και κατά τον χειρισμό. Σύμφωνα με τον Mertens (1987) συχνά τα πιάνουν παιδιά στα χέρια τους σαν να έπιαναν κάποιο κατοικίδιο. Σε αντίθεση με άλλες οχιές του γένους Vipera, η οχιά των λιβαδιών είναι σχετικά δραστήρια και ευκίνητη.
Δάγκωμα και Δηλητήριο
Όλα τα σωληνόγλυφα φίδια θεωρούνται επικίνδυνα, αλλά η τοξικότητα του
δηλητηρίου και η κρισιμότητα της κατάστασης προσδιορίζουν και μια
σειρά από άλλους παράγοντες όπως:
-
ποσότητα δηλητηρίου στον οργανισμό: σε κάθε δάγκωμα η ποσότητα δηλητηρίου που εγχέεται δεν είναι πάντα η ίδια και αυτό ποικίλει ανάλογα με τη διάθεση του φιδιού, με το πότε είχε ξανα-δαγκώσει και πόσο δηλητήριο είχε εγχυθεί
-
σημείο δαγκώματος: το σημείο δαγκώματος παίζει και αυτό ρόλο, καθότι όσο πιο κοντά στην καρδιά είναι τόσο πιο επικίνδυνο είναι
-
αντίδραση του ατόμου που δαγκώθηκε: εάν παραμείνουμε ψύχραιμοι και δεν κινούμαστε μειώνεται η ταχυκαρδία και το δηλητήριο απορροφάται πιο αργά από τον οργανισμό
Επιδημιολογία: Είναι κοινώς ομολογούμενο πως ο συνδυασμός του μικρού μεγέθους, της σπανιότητας, της γεωγραφικής απομόνωσης, του ήπιου χαρακτήρα και της μικρής ποσότητας δηλητηρίου καθιστούν την οχιά των λιβαδιών ένα χαμηλής επικινδυνότητας δηλητηριώδες φίδι.
Μετάφραση-Προσαρμογή: webm...@reptilesalonica.com
Φωτογραφίες:
Dušan
Jelić
Πηγές
Adler K., Agimi U., Al-Sadoon, Anderson SC, Andrén
C., Arnold EN, Barker DG., Baron JP., Bettex F., Billing H., Böhme W., Boshansky
A., Boulenger G., Bruno S., Burton JA., Buttler J., Cattaneo A., Clark R.,
Δημητρόπουλος Α.,
Gubensek F.,
Gulden
J., Hellmich W., Herrmann H-W.,
Höggren M., Holzberger
H., Jager U.,
Joger U., Kramer E.,
Lebez
D., Leviton A., Ludwig D.,
Luiselli L.,
Mallow
D., Melichercik J., Minton S., Murphy JB., Nilson G.,
Pishchelev V., Prestt I.,
Sket D.
« Τα δηλητηριώδη φίδια της Ελλάδας
