Ο Σαπίτης,
Malpolon insignitus fuscus*
[The
Eastern Montpellier snake]
∙ Ο Σαπίτης
Θέση προστασίας
» Γενικά χαρακτηριστικά
» Εξάπλωση
» Φυσικό περιβάλλον
» Διατροφή
» Συμπεριφορά
» Δάγκωμα και δηλητήριο
πρώτες βοήθειες για δάγκωμα (δήγμα) δηλητηριώδους φιδιού
Κοινή ονομασία: Σαπίτης,
[λαθεμένα: Οχιά, Αστρίτης],
Eastern
Montpellier snake
Δευτερεύουσα κοινή ονομασία:
Δεντρογαλιά
Επιστημονική ονομασία: Malpolon
insignitus
(Geoffroy Saint-Hilaire, 1827). *Το
είδος σαπίτη που συναντάται στις Ανατολικές περιοχές πρόσφατα (Carranza
et al. 2006) διαπιστώθηκε πως ανήκει σε ξεχωριστό είδος από τον
σαπίτη των Δυτικών περιοχών
Malpolon
monspessulanus monspessulanus
(Hermann 1804) και μάλιστα στην Ελλάδα
συναντάται το ξεχωριστό υποείδος: Malpolon
insignitus fuscus
|
Βασίλειο (Kingdom) |
Ζώα |
| Φύλο
(Phylum) |
Χορδωτά |
| Κλάση
(Class) |
Ερπετά |
| Τάξη
(Order) |
Λεπιδωτά |
| Οικογένεια
(Family) |
Colubridae |
| Γένος
(Genus) |
Malpolon |
| είδος
(Species) |
insignitus |
| Υποείδη
(Subspecies) |
Malpolon
insignitus fuscus:
Το υποείδος αυτό συναντάται στην Ελλάδα |
Θέση προστασίας
Όπως ισχύει για όλα τα ερπετά στην Ελλάδα έτσι και για τον σαπίτη, βάσει
του Π.Δ. υπ' αριθμόν 67, ΦΕΚ 23/Α/30-1-81, πίνακας Β, της κοινοτικής
οδηγίας 92/43, παράρτημα II και της σύμβασης της Βέρνης παράρτημα II και ΙΙΙ,
απαγορεύεται η σύλληψη, κατοχή ή θανάτωσή του καθώς και το εμπόριο ζωντανών
ή νεκρών ατόμων.
Γενικά χαρακτηριστικά
Ο σαπίτης ξεχωρίζει εύκολα από το κεφάλι του το οποίο λόγω των κεράτινων
προεξοχών επάνω από τα μάτια του προσδίδουν μια όψη με άγριο βλέμμα,
χαρακτηριστικό που συναντάται στα περισσότερα δηλητηριώδη φίδια που
συναντώνται στην Ελλάδα, εκτός από το αγιόφιδο. Άλλα χαρακτηριστικά του
κεφαλιού είναι ένα κοντό ρύγχος το οποίο σε σύγκριση με τα μεγάλα μάτια
δημιουργεί ένα τριγωνικό κεφάλι. Επιθετικό, ευκίνητο και κυρίως εδαφιαίο
φίδι. Το μέγιστο μήκος
σε ενήλικο σαπίτη μπορεί να φτάσει και τα 240 εκατοστά και βάρος 3 κιλά,
αλλά το συνηθέστερο μέγεθος είναι κάπου 200 με 220 εκατοστά γι' αυτό το
φίδι. Τα συνηθέστερα χρώματα στον ενήλικο σαπίτη μπορεί να ποικίλουν από
γκρι-καφέ, κοκκινωπό καφέ, καφέ-λαδί, πρασινωπό ή καφέ-μαύρο. Αυτοί οι
χρωματισμοί μπορεί να είναι μονόχρωμοι ή να υπάρχουν και κηλίδες με
σκουρότερη απόχρωση από το υπόλοιπο σώμα. Στα νεαρά άτομα ο σαπίτης έχει πιο
ανοιχτόχρωμο σώμα με σκουρότερες κηλίδες στη ράχη και στα πλάγια αλλά μπορεί
να υπάρξουν και μονόχρωμα νεαρά άτομα. Στην Ελλάδα συναντάται το
είδος σαπίτη των Ανατολικών περιοχών, το οποίο έχει διαφορετικά σχέδια στις
φολίδες από τον σαπίτη της Δ. Ευρώπης. Επίσης, υπάρχουν διαφορές του κρανίου
ανάμεσα στα δυο είδη και διαφορά στο γενετικό υλικό ανάμεσα στα δυο είδη της
τάξης του 8,4%. Επίσης διαφέρει στον αριθμό των σειρών των ραχιαίων φολίδων στο μέσο του σώματος, οι οποίες είναι
συνήθως 17 ενώ στον σαπίτη της Δυτικής Ευρώπης
(Malpolon monspessulanus
monspessulanus) είναι 19. Τα θηλυκά άτομα
είναι ελαφρώς μεγαλύτερα από τα αρσενικά.
Εξάπλωση στην Ελλάδα
Ο σαπίτης συναντάται στη Ν. Ελλάδα (και στην Εύβοια), στη Μακεδονία,
Θράκη και στα νησιά Θάσο, Σαμοθράκη, Σκόπελο, Σκιάθο, Πόρο, Ύδρα, Κω,
Καστελόριζο, Χίο, Σάμο, Ρόδο
και στα Επτάνησα.
Φυσικό περιβάλλον
Ο σαπίτης συναντάται σε ξηρό περιβάλλον. Προτιμά ανοιχτές, βραχώδεις
εκτάσεις με διάσπαρτους θάμνους τους οποίους χρησιμοποιεί για να
κρύβεται. Ακόμα, σε αμμώδης περιοχές κοντά στη θάλασσα με άφθονους
θάμνους. Κάποια άτομα του είδους βρέθηκαν επίσης σε ανοιχτές περιοχές
κοντά σε δάση αλλά και σε αμμώδεις περιοχές κοντά στη θάλασσα με απουσία
οποιασδήποτε βλάστησης. Το υποείδος σαπίτη που συναντάται στην Ελλάδα, ο
Malpolon insignitus fuscus δεν προτιμά
τοποθεσίες πάνω από τα 1000 μέτρα και συνήθως βρίσκεται κάτω από το
υψόμετρο των 500 μέτρων.
Διατροφή
Ο σαπίτης κυνηγά κυρίως βασιζόμενος στην καλή του όραση. Συχνά με
υπερυψωμένο το πρώτο τέταρτο του σώματός του, παρατηρεί από απόσταση το
υποψήφιο θύμα του και μπορεί να το κυνηγήσει ακολουθώντας το για κάποια
μέτρα μέχρι την κρυψώνα του. Τρέφεται κυρίως με σαύρες, αλλά φίδια και
κατά ένα ποσοστό με μικρά θηλαστικά και περιστασιακά ακόμα και με νεογνά
πουλιών. Τα νεαρά άτομα του είδους, οι μικροί σαπίτες τρέφονται με
έντομα.
Συμπεριφορά
Ο σαπίτης δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στις πολύ
υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού μπορεί να περιέλθει σε
θερινή νάρκη και να δραστηριοποιείται κατά το σούρουπο. Σε κάθε πλευρά
του ρύγχους έχει από έναν αδένα από τον οποίο εκκρίνεται μια ουσία και
καθώς το φίδι εκδύει το παλιό του δέρμα αυτή η ουσία απλώνεται σε όλο το
σώμα του φιδιού αποτρέποντας ακόμη παραπέρα την απώλεια νερού από το
σώμα. Όταν ο σαπίτης νοιώσει ότι απειλείται συρίζει δυνατά για πολύ ώρα.
Επιπρόσθετα μπορεί να φουσκώσει τις πτυχώσεις του δέρματος στο μπροστινό
σημείο του σώματος και στην περιοχή του λαιμού του για να δείξει
μεγαλύτερο. Εάν ενοχληθεί κι άλλο θα προσπαθήσει να δαγκώσει.
Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, τα αρσενικά μαλώνουν για τη διεκδίκηση
του θηλυκού. Οι θηλυκοί σαπίτες γεννούν από 4 μέχρι 15 μακρόστενα αυγά
τα οποία εναποθέτουν κάτω από πέτρες ή σε σχισμές ξύλου. Τα αρσενικά
ζουν συνήθως 25 χρόνια και τα θηλυκά 15.
Δάγκωμα και Δηλητήριο
Το δάγκωμα του σαπίτη σκοτώνει το θήραμα μέσα σε λίγα λεπτά. Αλλά τα
οπισθόγλυφα φίδια που συναντώνται στη χώρα μας (δυο γένη συνολικά)
δεν θεωρούνται επικίνδυνα για τον άνθρωπο μιας και τα δόντια που εκχέουν
το δηλητήριο βρίσκονται στο πίσω μέρος της επάνω σιαγόνας και το φίδι θα
πρέπει να μασουλάει για αρκετή ώρα το δαγκωμένο άκρο για να μπορέσει να
εγχύσει ποσότητα δηλητηρίου ικανή να προκαλέσει σοβαρή ζημιά. Ωστόσο, με
τα μικρά παιδιά -λόγω μικρότερων αναλογιών στο σώμα τους- χρειάζεται να
είμαστε πιο προσεκτικοί. Εάν κάποιο μέλος (π.χ. δάχτυλο) μπήκε τόσο
βαθειά στο στόμα του φιδιού και έγινε έγχυση δηλητηρίου, το σημείο
εκείνο πρήζεται και τα συμπτώματα που μπορεί να προκληθούν στο άτομο
είναι: πόνος, μούδιασμα, δυσκαμψία σε όλο το
άκρο στο οποίο έγινε το δάγκωμα, ναυτία, αδυναμία και ληθαργικότητα ενώ
σε κάποιες μεμονωμένες περιπτώσεις μπορεί να έχουμε και πυρετό. Όλα αυτά
τα συμπτώματα υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες (το ανώτερο είναι 6 ώρες, από καταγραφή δαγκώματος σαπίτη σε άνθρωπο). Κάθε σαπίτης και κάθε δάγκωμα ωστόσο
δεν μπορούν να έχουν τα ίδια αποτελέσματα και τις περισσότερες φορές
αυτά τα συμπτώματα είναι ελαφρά, διότι η τοξικότητα του
δηλητηρίου και η κρισιμότητα της κατάστασης προσδιορίζουν και μια
σειρά από άλλους παράγοντες όπως:
-
ποσότητα δηλητηρίου στον
οργανισμό: σε κάθε δάγκωμα η ποσότητα δηλητηρίου που εγχέεται δεν είναι πάντα η ίδια
και αυτό ποικίλει ανάλογα με τη διάθεση του φιδιού, με το πότε είχε ξανα-δαγκώσει
και πόσο δηλητήριο είχε εγχυθεί, καθώς και με το μέγεθος του φιδιού
-
σημείο δαγκώματος: το σημείο δαγκώματος παίζει και αυτό ρόλο, καθότι όσο πιο κοντά στην καρδιά
είναι τόσο πιο άμεσα επιδρά
-
αντίδραση του ατόμου που
δαγκώθηκε: εάν παραμείνουμε ψύχραιμοι και δεν
κινούμαστε μειώνεται η ταχυκαρδία και το δηλητήριο απορροφάται πιο αργά
από τον οργανισμό
Τοξικότητα: το δηλητήριο
του σαπίτη δεν είναι θανατηφόρο για τους ανθρώπους
Μετάφραση-Προσαρμογή: webm...@reptilesalonica.com
Φωτογραφίες:
Ηλίας Στραχίνης
Πηγές
φυλογονία, βιογεωγραφία και εξέλιξη των Malpolon
monspessulanus και Hemorrhois
hipocrepis και ο διαχωρισμός των (Carranza
et al. 2006) του Malpolon insignitus
από το Malpolon monspessulanus
χάρτες και πληροφορίες ταυτοποίησης του σαπίτη
Malpolon insignitus από τον Speybroeck, J. κατά τη διάρκεια
των ετών 2000 - 2007
Arnold E. N., Böhme W.,
Brill E. J., Chondropoulos B.,
Corbett K., Grüber U.,
Speybroeck J., Werner F.
«
Τα δηλητηριώδη φίδια της Ελλάδας
www.reptilesalonica.com
