ανανεώθηκε: 21 Ιανουαρίου 2009
Εισαγωγή
Όλα τα φίδια καθώς μεγαλώνουν αλλάζουν το δέρμα τους κάθε τόσο διότι το δέρμα στα ερπετά, αμφίβια και αρθρόποδα (συμπεριλαμβανομένων και εντόμων) δεν μεγαλώνει μαζί με το υπόλοιπο σώμα αλλά δημιουργείται πάντοτε καινούργιο κάθε φορά. Το καινούργιο δέρμα δημιουργείται κάτω από το υπάρχον και μόλις δημιουργηθεί, τα φίδια εκδύουν το παλιό τους δέρμα. Όταν λέμε ότι ένα φίδι αλλάζει το δέρμα του, στην πραγματικότητα αυτό που αλλάζει είναι η εξωτερική στοιβάδα επιδερμίδας, η λεπτή μεμβράνη από κερατίνη.
Η περιστασιακή αλλαγή του δέρματος στα φίδια, οφείλεται στην ανάπτυξη του φιδιού αλλά και σε άλλους παράγοντες που έχουν να κάνουν με τις κλιματικές αλλαγές, την ηλικία του φιδιού, τον κύκλο αναπαραγωγής και την κατάσταση υγείας του φιδιού. Τα φίδια που έχουν κάποιες πληγές εκδύουν συχνότερα το δέρμα τους. Τα μωρά και τα νεαρά σε ηλικία φίδια κάνουν αλλαγές δέρματος πολύ συχνότερα απ' ότι τα ενήλικα καθώς βρίσκονται στη φάση ανάπτυξης. Μέχρι τον πρώτο χρόνο και αναλόγως του είδους, ένα φίδι μπορεί να πραγματοποιήσει 12 με 15 εκδύσεις δέρματος όταν είναι δεδομένο πως τρέφεται κανονικά σε κάθε φάση της ζωής του. Αν ένα φίδι καθώς αναπτύσσεται δεν λαμβάνει την κατάλληλη ποσότητα γεύματος και στα κατάλληλα διαστήματα θα πάσχει από χρόνιο υποσιτισμό. Περισσότερα σχετικά με τη σωστή διατροφή των φιδιών μπορείτε να βρείτε στο Εγχειρίδιο Διατροφής Φιδιών.
Η αλλαγή δέρματος στα φίδια σηματοδοτείται από 3 διαφορετικές φάσεις
Κατά την πρώτη φάση, το καινούργιο δέρμα δημιουργείται κάτω από το παλιό και ενδιάμεσα δημιουργείται ένα λιπαντικό υγρό το οποίο αποτρέπει το καινούργιο δέρμα να κολλήσει με το παλιό και επίσης βοηθά σε μικρό βαθμό στην έκδυση του παλιού δέρματος. Η ύπαρξη αυτού του υγρού είναι που επιφέρει αλλαγή στο χρώμα του δέρματος στα φίδια και το χρώμα εμφανίζεται πιο θαμπό και ασπριδερό, ενώ τα μάτια έχουν συνήθως μια μπλε απόχρωση. Στα περισσότερα δενδρόβια φίδια όπως οι Green tree pythons για παράδειγμα, η εξωτερική στοιβάδα δέρματος -το δέρμα που εκδύεται δηλαδή- είναι πολύ λεπτότερο και τις περισσότερες φορές τα μη έμπειρα μάτια μπορεί να δυσκολευτούν να καταλάβουν πότε το φίδι ετοιμάζεται για αλλαγή δέρματος. Να επισημάνω σε αυτό το σημείο πως καθ' όλη τη διαδικασία της έκδυσης του δέρματος, από τη στιγμή δηλαδή που θα δούμε πως το φίδι ετοιμάζεται για αλλαγή δέρματος, δεν θα πρέπει να το χειριζόμαστε, ούτε και να του προσφέρουμε τροφή. Ο οποιοσδήποτε χειρισμός μπορεί να καταστρέψει το καινούργιο δέρμα που δημιουργείται από κάτω και το ίδιο γίνεται με τη σίτιση, λόγω του ότι το σώμα του φιδιού διαστέλλεται με τη λήψη τροφής.
Από την πρώτη φάση έκδυσης το φίδι αναζητά κάποιο σημείο με περισσότερη υγρασία η οποία θα κρατά μαλακό το εξωτερικό -το προς έκδυση δέρμα- και θα βοηθήσει το φίδι να πραγματοποιήσει ευκολότερα την έκδυση δέρματος. Η δεύτερη κρυψώνα στη δροσερή πλευρά του τεράριουμ κρατά πάντοτε περισσότερη υγρασία από τον περιβάλλοντα χώρο και το φίδι αυτή την περίοδο χρειάζεται αυτά τα σημεία με περισσότερη υγρασία στο τεράριουμ. Μέσα στην κρυψώνα που βρίσκεται στη δροσερή πλευρά του τεράριουμ, μπορείτε να βάλετε βρεγμένα βρύα ή μια βρεγμένη πετσέτα ώστε να επιτείνει τη διατήρηση της υγρασίας. Επιπροσθέτως, χρειάζεται να ψεκάζετε ελαφρά με νερό δυο φορές τη μέρα, το πρωί και το σούρουπο μέσα στο τεράριουμ, για να διατηρείται υψηλό το ποσοστό σχετικής υγρασίας.
Σε αυτή την πρώτη φάση δημιουργίας του καινούργιου δέρματος κάτω από το υπάρχον και λόγω της ύπαρξης του λιπαντικού υγρού, τα φίδια δεν βλέπουν καλά. Γι' αυτό λοιπόν αυτή την περίοδο τα φίδια και για να μην αισθάνονται εκτεθειμένα καταφεύγουν μέσα σε κρυψώνες, ενώ τα δενδρόβια ή ημιδενδρόβια φίδια κατεβαίνουν από το έδαφος, χώνονται μέσα σε πυκνή βλάστηση και παραμένουν ακίνητα μέχρι τη στιγμή της έκδυσης του δέρματος. Μέσα στο τεράριουμ λοιπόν οι κρυψώνες ή/και η πυκνή βλάστηση στη δροσερή πλευρά του τεράριουμ συμβάλουν κατά τον κύριο λόγο σε μια επιτυχημένη αλλαγή δέρματος στα φίδια. Μέσα στις κρυψώνες η σχετική υγρασία είναι υψηλότερη από τον περιβάλλοντα χώρο και επίσης τα φίδια νοιώθουν περισσότερο ασφαλή. Εξ' αιτίας της περιορισμένης όρασης, τα φίδια γίνονται συνήθως πιο επιθετικά αυτή την περίοδο και εάν νοιώσουν κοντά τους την παρουσία κάποιου πλάσματος μπορεί να αρχίσουν να χτυπούν σπασμωδικά την ουρά τους αριστερά-δεξιά (για τις κολουβρίδες-colubrids) ή/και να συρίζουν για να προειδοποιήσουν πως δεν θέλουν να ενοχληθούν.
Στη δεύτερη φάση έκδυσης -προς το τέλος της όλης διαδικασίας έκδυσης δέρματος- το φίδι αποκτά και πάλι τα κανονικά του χρώματα. Αυτό συμβαίνει διότι το καινούργιο δέρμα έχει πλέον δημιουργηθεί από κάτω.
Στην τρίτη και τελευταία φάση και αφού έχει περάσει περίπου μια εβδομάδα
μετά τη δεύτερη φάση, το φίδι κάνει βόλτες στο τεράριουμ και ψάχνει σκληρές
επιφάνειες στις οποίες θα τρίψει το στόμα του για να σκίσει το παλιό δέρμα.
Στη συνέχεια θα τρίψει το κεφάλι του και ολόκληρο το σώμα και το δέρμα θα
διπλώνεται και θα μαζεύεται προς την ουρά καθώς το φίδι κινείται.
Βεβαιωθείτε πως υπάρχει κάποια σκληρή επιφάνεια μέσα στο τεράριουμ όπως
κάποιο χοντρό κλαδί ακουμπισμένο στο πάτωμα του τεράριουμ, η ανώμαλη
εξωτερική επιφάνεια των κρυψώνων ή άλλο, έτσι ώστε το φίδι να μπορεί εύκολα
να τρίψει το σώμα του για να αποβάλει το παλιό του δέρμα. Τα φίδια,
σε αντίθεση με τις σαύρες εκδύουν το δέρμα τους ολόκληρο σε ένα κομμάτι.
Αμέσως μετά την 3η και τελευταία φάση κατά τη διαδικασία έκδυσης, τα φίδια
πεινάνε. Ταΐστε τα την κατάλληλη για το κάθε είδος ώρα με την ανάλογη
ποσότητα φαγητού.
Έπειτα από κάποιο τραυματισμό, τα φίδια μπορεί να κάνουν και δεύτερη έκδυση δέρματος σε προσπάθεια σύντομης επούλωσης της πληγής. Και τα καταφέρνουν πολύ καλά σε αυτό. Οι πληγές των ερπετών επουλώνονται πιο γρήγορα από αυτές των θηλαστικών.
Εάν καθ' όλη αυτή την περίοδο από την πρώτη φάση και μετά, το φίδι δεν είχε πρόσβαση σε σημεία με αυξημένη υγρασία ή το εσωτερικό του τεράριουμ ήταν πολύ ξηρό, μπορεί να υπάρξουν προβλήματα στην έκδυση του δέρματος και κάποια κομμάτια από το προς έκδυση δέρμα να μείνουν κολλημένα επάνω στο φίδι, στην περιοχή του κεφαλιού, στα μάτια, στην αμάρα, ακόμη και σε άλλα σημεία του σώματος. Αμέσως μετά την αλλαγή δέρματος λοιπόν, βγάλτε από το τεράριουμ το δέρμα που εκδύθηκε και εξετάστε για κενά καθ' όλο το μήκος του, τα οποία ενδεχομένως να σημαίνουν πως κομμάτια του εκδυμένου δέρματος έμειναν κολλημένα επάνω στο φίδι. Αυτά τα κομμάτια εκδυμένου δέρματος δεν πρέπει να μένουν πάνω στο φίδι. Εάν πολλά τέτοια κομμάτια μένουν στο φίδι και για μεγάλο διάστημα, τότε μπορεί να προκληθούν δερματολογικά προβλήματα και εάν επί σειρά αλλαγών το δέρμα έμεινε κολλημένο επάνω στο φίδι, τα προβλήματα αυτά θα είναι σοβαρότερα, οι στρώσεις εκδυμένου δέρματος θα κολλήσουν με το καινούργιο δέρμα και στο φίδι θα προκληθούν πληγές και εάν το πρόβλημα παρατείνεται για πολλούς μήνες, τότε ούτε το χειρουργείο θα μπορούσε να σώσει ένα φίδι από αυτή την κατάσταση.
Πολλές φορές μου έχουν τηλεφωνήσει για βοήθεια σε φίδια των οποίων οι κάτοχοι διατηρούσαν σε υπερβολικά ξηρή ατμόσφαιρα. Το φίδι δεν είχε πραγματοποιήσει επιτυχημένη αλλαγή για πάνω από 4 με 5 φορές με αποτέλεσμα το δέρμα να είχε μαζέψει, είχε ζαρώσει και είχε γίνει ένα με το καινούργιο. Τα μωρά Boa constrictors, οι δικτυωτοί πύθωνες, οι πύθωνες της Βιρμανίας, τα ασιατικά φίδια κ.α. έχουν συχνά προβληματικές εκδύσεις διότι οι κάτοχοί τους τα στεγάζουν σε περιβάλλον υπερβολικά ξηρό.
αφαίρεση κομματιών δέρματος που δεν εκδύθηκε
Για την αφαίρεση των κομματιών δέρματος που δεν εκδύθηκε επιτυχώς, θα χρειαστείτε ένα σφουγγάρι και μια λεκάνη ή μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τον νιπτήρα ή τη μπανιέρα στην τουαλέτα. Αφού γεμίσετε τη δεξαμενή με χλιαρό νερό, παίρνετε το φίδι στα χέρια σας. Με το ένα χέρι το κρατάτε ώστε να μην φύγει και με το άλλο βρέχετε συνεχώς το σφουγγάρι στο χλιαρό νερό και το αφήνετε για λίγα δευτερόλεπτα πάνω στις περιοχές με το δέρμα που δεν εκδύθηκε. Μπορείτε μάλιστα να τρίβετε ελαφρά με φορά πάντοτε από το κεφάλι προς την ουρά. Τα κομμάτια αφού απορροφήσουν υγρασία, μπορούμε να τα τραβάμε απαλά και να τα αφαιρούμε.
Στις περιπτώσεις προβληματικών εκδύσεων δέρματος, σχεδόν πάντοτε μένει δέρμα και στα μάτια. Σε αυτό το σημείο να εξηγήσω πως το δέρμα των φιδιών -αυτή η διάφανη λεπτή μεμβράνη- περιβάλει και τα μάτια. Συνεπώς όταν πρόκειται να αφαιρέσουμε κομμάτια δέρματος που δεν εκδύθηκε από τα μάτια του φιδιού, μπορούμε να το κάνουμε με τον προαναφερόμενο τρόπο, προσέχοντας όμως να μην ασκούμε πίεση σε αυτή την ευαίσθητη περιοχή. Με συνεχές μούλιασμα με το σφουγγάρι και απαλό τρίψιμο με φορά προς την ουρά, σιγά-σιγά το δέρμα μαλακώνει και αποκολλάται. Εναλλακτικά μπορούμε με ένα τσιμπιδάκι από αυτό που χρησιμοποιούν οι γυναίκες για τα φρύδια, να τραβάμε απαλά και σιγά-σιγά από την άκρη που άρχισε να ξεφλουδίζεται το δέρμα.
