Ένα υγιές ζώο, συμπεριφέρεται κανονικά ανάλογα με τα πρότυπα του είδους, στο χώρο διαμονής του, θερμορυθμίζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, πίνει νερό και τρέφεται και αφοδεύει σε κανονική βάση, βασιζόμενο στους κιρκαδιανούς ρυθμούς και στον κύκλο χώνεψης. Η έκδυση του δέρματος είναι κανονική, εμφανιζόμενη κάθε 4-6 εβδομάδες, μερικές φορές πιο συχνά για τα νεώτερα ζώα και ιδιαίτερα τους θερμούς μήνες του χρόνου. Για πολλά ερπετά, αυτές οι περίοδοι σχετίζονται με τις περιόδους μεγαλύτερης και μικρότερης αφθονίας τροφίμων στο φυσικό βιότοπο, όπως και πριν και μετά της αναπαραγωγικής περιόδου, όταν τα ζώα τρέφονται πολύ περισσότερο.
Τι είναι αυτό που αποτελεί την καλή κατάσταση υγείας σε ένα ερπετό; Απλά αγοράζοντας ένα δεν είναι αρκετό. (Σκεπτόμενος ότι θα αγοράσετε ένα υγιές ερπετό, είναι εν μέρη πρόβλημα: τα περισσότερα ερπετά που πωλούνται στα petshops είναι κάθε άλλο παρά υγιή...). Οι πολλοί παράγοντες που χρειάζεται να εξεταστούν, περιλαμβάνουν: Κατάλληλο μέγεθος του τεράριουμ - τόσο σε μέγεθος όσο και σε διάταξη (κάθετο για δενδρόβια, οριζόντιο για εδαφόβια ερπετά).
- Επαρκής υγρασία
- Το νερό να προσφέρεται έτσι ώστε να εξυπηρετεί το ερπετό στο μέγιστο
- Ασφαλές και κατάλληλο υπόστρωμα (βάθος, τύπος)
- Η διακόσμηση (κλαδιά, βράχοι, κρυψώνες, ανάλογες με τις ανάγκες του είδους)
- Κατάλληλη θερμοκρασία και διαβάθμιση θερμοκρασίας στο τεράριο
- Κατάλληλος φωτισμός (σωστός κύκλος ημέρα/νύχτα, UVA/UVB όπου χρειάζεται)
- Υγιεινή τροφή κατάλληλη για το είδος και σωστό μέγεθος της τροφής
- Κατάλληλο καθάρισμα και απολύμανση του τεράριουμ, υπόστρωμα και διακόσμηση
- Τακτικός έλεγχος του τεράριουμ και του εξοπλισμού για τυχόν φθορές
- Τακτική παρατήρηση των ερπετών για πρόωρα σημάδια αρρώστιας και stress
Διαβάζοντας την παραπάνω λίστα, γίνεται προφανές ότι, εκτός αν ο κάτοχος
γνωρίζει απολύτως τις ανάγκες του ερπετού, ενδέχεται να έχει κάποιο ή κάποια
προβλήματα που προκύπτουν από την μη τήρηση των αναγραφομένων στην παραπάνω
λίστα. Εάν δεν ξέρετε τι χρειάζεται ένα ερπετό για να παραμείνει υγιές στο
τεράριουμ, θα είναι δύσκολο να του παρέχετε εγγύηση για καλή υγεία. Εάν δε
γνωρίζετε τη συγκεκριμένη συμπεριφορά και τις ιδιαιτερότητες ενός είδους,
ενδέχεται να μην καταλάβετε τα πρόωρα συμπτώματα stress
ή αρρώστιας, οπότε δεν θα αντιληφθείτε πως κάτι πάει στραβά, μέχρι το ζώο να
χειροτερέψει.
Ακόμη και μικρά λάθη είναι δυνατόν να οδηγήσουν με το χρόνο σε μεγαλύτερα
προβλήματα υγείας. Το stress μπορεί να ξεκινήσει
ξαφνικά και με οξεία αντίδραση, (ένας σεισμός ανατρέπει το τεράριουμ, ο
ιδιοκτήτης μετακινεί ή πιάνει πολύ απότομα το ζώο, δεν υπάρχει ηλεκτρισμός
για τρείς μέρες, νέος συγκάτοικος εισβάλει στο τεράριουμ, το καινούργιο
σκυλί ή η γάτα που αποκτήσατε περνά τον καιρό του μπροστά από το τεράριουμ
κ.α.) ή η επίθεση stress μπορεί να είναι αργή και
ύπουλη (το ερπετό δεν πίνει νερό γιατί το δοχείο νερού είναι δύσκολο στην
πρόσβαση, τα έντομα με τα οποία τρέφεται είναι πιο μεγάλα απ' όσο χρειάζεται
ή/και είναι πάρα πολλά μέσα στο τερράριουμ, δεν υπάρχει κύκλος ημέρας/νύχτας
θερμοκρασιών και φωτισμού στο τεράριουμ, οι διαβαθμίσεις της θερμοκρασίας
δεν είναι αρκετά διευρυμένες, οι θερμοκρασία είναι είτε πολύ υψηλή είτε πολύ
χαμηλή, δεν υπάρχουν αρκετές κρυψώνες ή είναι ακατάλληλες για το είδος του
ερπετού ώστε να επωφελούνται οι περισσότερο ηγετικοί συγκάτοικοι κ.α.). Οι
ξαφνικές επιθέσεις stress επιφέρουν απότομες και
δραματικές αλλαγές στο χρώμα και τη συμπεριφορά που και ο λιγότερο άσχετος
με τα ερπετά θα προσέξει. Το αργό και συνεχές stress,
εντούτοις, μπορεί να οδηγήσει σε αργές, βαθμιαίες αλλαγές στη συμπεριφορά
και το χρώμα. Συμπεριφορές όπως, θερμορύθμιση, συνεχές κρύψιμο, παρατεταμένο
μούλιασμα στο νερό, μειωμένη όρεξη, υπερβολικά/απότομα δεκτικό στο ανθρώπινο
άγγιγμα και πολλά άλλα, ενδέχεται όλα να είναι ενδείξεις για σημάδια
stress και αρρώστιας.
Η αξιολόγηση του stress και της ασθένειας στα
ερπετά, σημαίνει να παρατηρείτε το ζώο καθεαυτό καθώς και το περιβάλλον στο
οποίο ζει (τεράριουμ και εξοπλισμός) όπως και στον ευρύτερο χώρο (δωμάτιο
στο οποίο βρίσκεται το τεράριουμ).
Έλεγχος για τη συνολική εμφάνιση των ερπετών:
- Υπάρχουν πλευρικές πτυχώσεις ή οι πτυχώσεις είναι κανονικές για το είδος; ή υπάρχουν περισσότερες από αυτές;
- Έχει υπάρξει αλλαγή στο χρώμα;
- Το χρώμα του δέρματος εξασθενίζει ή σκουραίνει;
Έλεγχος για αλλαγές στις συνήθειες σίτισης:
- Η όρεξη μειώθηκε σημαντικά;
- Άλλαξαν τα γούστα στη διατροφή;
- Επιλέγουν τροφές με περισσότερη περιεκτικότητα σε υγρασία;
- Τρέφονται περισσότερο;
Αλλαγές στην εμφάνιση, σύσταση και ποσότητα των ούρων και κοπράνων:
- Υπάρχουν λιγότερα ούρα;
- Είναι παχύτερα, περισσότερο ιξώδη;
- Τα κόπρανα είναι μικρότερης μάζας, σκληρότερα, ξηρότερα;
- Αφοδεύουν λιγότερο συχνά;
Έλεγχος για αλλαγές στη συμπεριφορά:
- Είναι το ερπετό ληθαργικό;
- Ξοδεύει περισσότερο χρόνο στην κρυψώνα του ή στην πιο κρύα πλευρά του τεράριουμ;
- Ξοδεύει περισσότερο χρόνο στην περιοχή κάτω από τη λάμπα πυράκτωσης (spot);
- Παραμένει πολύ ώρα μέσα στο δοχείο με το νερό;
- Είναι περισσότερο ενεργό, ιδιαίτερα σε ασυνήθιστες για το είδος ώρες;
- Σκάβει για πολύ ώρα ακόμα κι όταν το υπόστρωμα είναι εφημερίδα ή κουνά για πολύ ώρα το κεφάλι του; (συμπεριφοριστική συνήθεια)
- Συχνό ή πολύ αραιό φλικάρισμα της γλώσσας κατά την ώρα χειρισμού ή όταν το τεράριουμ είναι ανοιχτό;
- Το συνήθως ήμερο pet ερπετό έχει γίνει επιθετικό; (μη σχετιζόμενο με την περίοδο αναπαραγωγής)
Έλεγχος για αλλαγές στην έκδυση του δέρματος:
- Ο κύκλος έκδυσης του δέρματος έγινε ακανόνιστος;
- Εάν το ερπετό εκδύει το δέρμα του σε ένα ολόκληρο κομμάτι, (όλα τα φίδια και κάποιες σαύρες) το κάνει;
- Οι εκδύσεις χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρωθούν;
Έλεγχος για φυσικά σημάδια αρρώστιας ή τραυματισμού:
- Μένει με το στόμα ανοιχτό για πολλή ώρα;
- Το σάλιο είναι αυξημένο ή πυκνότερο;
- Οι ιστοί μέσα στο στόμα δείχνουν περισσότερο χλωμοί;
- Βγάζει συχνά τα ημι-πέη έπειτα από αφόδευση για παρατεταμένη χρήση;
- Κουτσαίνει;
- Υπάρχει οίδημα σε κάποιο δάχτυλο, ουρά, άκρο, σαγόνι;
- Υπάρχει απώλεια μυϊκού τόνου/δύναμης;
- Υπάρχουν ρίγη;
- Αναρριχούνται λιγότερο ή δεν μπορούν καθόλου να αναρριχηθούν;
- Υπάρχει δυσκολία ανύψωσης του σώματος από το έδαφος; (για τα είδη με πόδια)
- Υπάρχουν εκδορές ή μωλωπισμένες περιοχές;
- Υπάρχουν φλύκταινες; (φουσκάλες)
Εάν υπάρχει οποιοδήποτε από αυτά τα σημάδια, οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις του είδους ή των ειδών, χρειάζεται να ελεγχθούν σε σχέση με την κατάσταση μέσα στο τεράριουμ ώστε οποιεσδήποτε ανεπάρκειες να διορθωθούν. Εάν το κατάλληλο φυσικό περιβάλλον είναι καλά διαμορφωμένο, χρειάζεται να εξεταστεί και από κοινωνικής πλευράς εάν στο τεράριουμ συμβιούν πάνω από ένα ερπετά. Πρέπει να σημειωθεί ότι η εχθρική και κυριαρχική συμπεριφορά δεν είναι πάντοτε φυσικό επακόλουθο - δεν χρειάζεται να υπάρχει πάλη. Οι πανούργα συμπεριφορά από το κυρίαρχο ζώο ενδέχεται να οδηγήσει σε υποτελή συμπεριφορά των υπολοίπων ζώων τα οποία δε θα χρησιμοποιούν όσο χρειάζεται τα σημεία θερμορύθμισης είτε στο θερμό είτε στο ψυχρότερο σημείο του τεράριουμ, δε θα πίνουν νερό και ούτε θα τρέφονται κανονικά. Αυτά τα ζώα οδηγούνται αργά στο θάνατο από stress-ενισχυόμενο από υποθερμία και λιμό.
Εάν το περιβάλλον μέσα στο τεράριουμ είναι εντάξει από φυσικής και κοινωνικής πλευράς, τότε το μακρο-περιβάλλον χρειάζεται να αξιολογηθεί. Η τοποθέτηση του τεράριουμ έχει αλλάξει; (μεταφέρθηκε σε άλλο δωμάτιο ή άλλο σημείο του ίδιου χώρου); Υπάρχουν παιδιά ή άλλα ζώα που παρενοχλούν ή τρομάζουν το ερπετό (έχετε σκεφτεί την τροφική αλυσίδα/θηρευτής-θύμα ως παράγοντα ενόχλησης των παιδιών); Έγινε κάποια εκκένωση λόγω πρόσκαιρης καταστροφής; Λείπατε για διακοπές; Αυτά όλα ίσως σας φαίνονται ως θέματα που δε θα ενοχλούσαν τα ερπετά σας αλλά, για πολλά από αυτά (ειδικά σε σαύρες Ιγκουάνα και άλλα περισσότερο κοινωνικά σαυροειδή) ίσως υπάρξει σοβαρό πρόβλημα.
Υπάρχουν επίσης και αυτά που ίσως δεν έχετε υπολογίσει. Μια γυναίκα, από την παρατήρηση του γείτονά της από το παράθυρο όταν η γυναίκα βρισκόταν στη δουλειά, ανακάλυψε πως η γάτα της καθόταν επίμονα επί ώρα μπροστά στο τεράριουμ της Ιγκουάνα, με τη μουσούδα της να πιέζεται για ώρες επάνω στο τζάμι. Καθώς η γάτα δεν εκδήλωνε ποτέ αυτή τη συμπεριφορά όταν ήταν στο σπίτι και η γυναίκα, δεν περίμενε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη γάτα. Μια άλλη γυναίκα ανακάλυψε ότι ο σύζυγός της έσβηνε το βράδυ όλες τις συσκευές που θέρμαιναν το ερπετό αφού πήγαιναν να ξαπλώσουν, για να κάνει οικονομία γιατί όπως έλεγε "είναι ψυχρόαιμο ζώο, δε χρειάζεται ζέστη όλη την ώρα." Αυτή ήταν η λογική του όταν τελικά η γυναίκα του ανακάλυψε για ποιό λόγο το ερπετό της ήταν άρρωστο και στρεσαρισμένο. Έτσι, ακριβώς επειδή άμεσα δεν παρατηρείτε κάτι ασυνήθιστο να συμβαίνει, δε σημαίνει ότι δεν συμβαίνει κάτι το οποίο δεν είναι αποτέλεσμα φόβου και στρές στο ερπετό σας. Ίσως κάποιες φορές χρειαστεί να γίνετε κατά κάποιο τρόπο ντετέκτιβ, εξετάζοντας και αξιολογώντας προσεκτικά το ερπετό καθώς και τον περιβάλλοντα χώρο του (μέσα και έξω από το τεράριουμ), καθώς επίσης και μελετώντας τις συνθήκες φυσικής διαβίωσης του ζώου ώστε να διαπιστώσετε εάν κάτι του λείπει.
Παρακαλώ έχετε υπόψη σας πως, εάν οι συνθήκες διαβίωσης του ερπετού δεν είναι κατάλληλες πριν διαβάσετε αυτό το άρθρο, η έκδυση, η εκκένωση και ανάπτυξη, όλα όσα περιμένετε εν ολίγοις από το ερπετό σας, ίσως απλά εκτελούνται μη φυσιολογικά. Ιδιοκτήτες ερπετών που προηγουμένως δεν είχαν πείρα με υγιή ερπετά, πιστεύουν ότι αφού το ερπετό τους είναι ζωντανό, τρώει και αποπατεί, ότι αυτομάτως είναι και υγιές. Ο ball python μιας γυναίκας, ήταν καλυμμένος από κομμάτια δέρματος που δεν είχαν εκδυθεί κανονικά από 3-4 διαφορετικές εκδύσεις, τα μάτια του έδειχναν τόσο θολά από τα αλλεπάλληλα στρώματα μη εκδυμένου δέρματος. Το φίδι της δεν ήταν υγιές, αλλά επέμενε πως, το φίδι της ήταν έτσι πάντοτε και ότι αφού ήταν ζωντανό και κινούνταν, ήταν "εντάξει"!
Συχνά ιδιοκτήτες Ιγκουάνα ισχυρίζονται ότι τα ζώα τους αφοδεύουν μια ή δυο φορές την εβδομάδα αν και τρώνε καθημερινά. Αυτό αυτομάτως σημαίνει πως οι θερμοκρασίες τους είναι πολύ χαμηλές. Μόλις αυξηθούν στα κατάλληλα επίπεδα, οι ιδιοκτήτες τρομάζουν βλέποντας πως, όχι μόνο τρώνε περισσότερο αλλά και ότι δεν είναι τόσο ήμερες όσο νόμιζαν ότι θα ήταν, αλλά ο μεταβολισμός της σαύρας επιταχύνεται στα σωστά επίπεδα, με συνέπεια συχνά άφθονες εντερικές εκκενώσεις μια δυο φορές τη μέρα, ανάλογα με την εποχή.
