Υγρασία και Ερπετά
[Humidity and reptiles]
ορισμός της
υγρασίας
Αναφερόμαστε στη σχετική υγρασία η οποία
είναι η αναλογία του ποσού υδρατμών του αέρα σε μια συγκεκριμένη θερμοκρασία
στο μέγιστο ποσό που ο αέρας θα μπορούσε να κρατήσει κατά τη συγκεκριμένη
μέτρηση. Η μέτρηση εκφράζεται με ποσοστιαίες μονάδες. Έτσι, όταν σε κάποιο
σημείο του τεράριουμ έχουμε 70% υγρασία και το θερμόμετρο δείχνει 27°
C. αυτό σημαίνει πως σε αυτή τη θερμοκρασία ο
αέρας αποτελείται από υγρασία σε ποσοστό 70% τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή
της μέτρησης.
υγρασία και ερπετά
Η υγρασία είναι ένας
σημαντικός παράγοντας διαβίωσης για όλα σχεδόν τα ερπετά. Ακόμη και στις
ερήμους με την πολύ υψηλή θερμοκρασία, συνήθως πολύ νωρίς το πρωί, πριν
καλά-καλά ανατείλει ο ήλιος, κάτω από θάμνους και στις κρυψώνες των ερπετών
η σχετική υγρασία μπορεί να φτάσει και το 60%! Σύντομα όμως, με τις πρώτες
αχτίδες του ήλιου εξατμίζεται και η υγρασία πέφτει κατακόρυφα καθώς ο ήλιος
ανεβαίνει στον ορίζοντα. Την υγρασία στο τεράριουμ τη μετράμε με το ειδικό
όργανο μέτρησης που ονομάζεται υγρόμετρο ή υγρασιόμετρο.
υγρόμετρα
Στην αγορά υπάρχουν δυο τύποι υγρομέτρων, το αναλογικό και το ψηφιακό με
διάφορες παραλλαγές ανάμεσά τους. Υπάρχουν φτηνά αναλογικά υγρόμετρα και
φτηνά ψηφιακά. Υπάρχουν επίσης και τα υγροστίκ (hygrosticks)
τα οποία φέρουν ένα βυθοσκόπιο (καθετήρα) το οποίο εισάγουμε μέσα στο
χώμα για να μετράμε την υγρασία του εδάφους. Στα pet
shops βρίσκουμε ευκολότερα τα στρογγυλά υγρόμετρα και όχι
πάντοτε τα ηλεκτρονικά υγρόμετρα, τα οποία είναι συνήθως ακριβότερα αλλά πιο
αξιόπιστα από τα φτηνά αναλογικά. Εάν αποφασίσετε
να αγοράσετε από τα φτηνά υγρόμετρα, τότε παρατηρήστε στο
pet shop μερικά υγρόμετρα και πάρτε κάποιο που έχει την ίδια ένδειξη
με τα υπόλοιπα.
διαβάθμιση υγρασίας
Όσο περισσότερο ασχολούμαστε με τα ερπετά μας,
τόσο περισσότερες πληροφορίες αντλούμε από αυτά.
Για τον χομπίστα που πασχίζει να δώσει στα ερπετά του ένα περιβάλλον όσο
περισσότερο πιο κοντά στο φυσικό και μάλιστα όταν διατηρεί ερπετά που
χρειάζονται περισσότερη από το μέσο όρο υγρασία, θα πρέπει να λάβει υπόψη
του ακόμα έναν παράγοντα, τη διαβάθμιση της υγρασίας στο εσωτερικό του
τεράριουμ.
Ως γνωστό υγρασία και ζέστη είναι δυο πράγματα που δεν συμβαδίζουν. Στα
τεράριουμ για ερπετά υπάρχει η διαβάθμιση θερμοκρασίας με τη θερμαντική
λάμπα να βρίσκεται στη μια άκρη του τεράριουμ. Εάν το τεράριουμ είναι
κατάλληλο, ευρύχωρο για το ερπετό, η αντίθετη πλευρά από αυτή που βρίσκεται
η θερμαντική λάμπα, είναι η δροσερή πλευρά. Όταν σε ένα τεράριουμ ψεκάσουμε
με νερό, ο υγρός αέρας στη ζεστή πλευρά θερμαινόμενος θα αρχίσει να ανεβαίνει προς
τα επάνω και εάν η θερμοκρασία δωματίου είναι χαμηλότερη από τη θερμοκρασία
του τεράριουμ στη ζεστή πλευρά, τα τζάμια του τεράριουμ θα θολώσουν. Στη
ζεστή πλευρά λοιπόν, η υγρασία σύντομα θα εξατμιστεί, στη δροσερή πλευρά
όμως η υγρασία θα παραμείνει για περισσότερο διάστημα. Με αυτό τον τρόπο
λοιπόν παρέχουμε διαβάθμιση υγρασίας δίνοντας τη δυνατότητα στο ερπετό να μετακινηθεί από και προς την
περιοχή με την περισσότερη υγρασία όποτε το επιθυμεί, με τον ίδιο τρόπο που
μετακινείται για να θερμορυθμίζεται. Τα εδαφιαία ερπετά βρίσκουν καταφύγιο
στις κρυψώνες που είναι τοποθετημένες στο έδαφος. Αυτές οι κρυψώνες
χρησιμεύουν και για έναν ακόμη λόγο. Όταν η υγρασία στο περισσότερο τμήμα
του τεράριουμ έχει εξατμιστεί, μέσα στις κρυψώνες η υγρασία παραμένει ακόμη
σε υψηλά επίπεδα. Αντίστοιχα υγρά καταφύγια για τα δενδρόβια είδη αποτελούν
πυκνές φυλλωσιές στη δροσερή πλευρά του τεράριουμς στις οποίες έχουμε
προηγουμένως ψεκάσει με νερό.
Όταν στο τεράριουμ ψεκάζουμε με νερό, αυτό θα πρέπει να είναι τόσο ώστε να
παραμένει το υπόστρωμα νωπό και όχι βρεγμένο. Ένα μονίμως βρεγμένο
περιβάλλον θα δημιουργήσει σύντομα μύκητες και λόγω του κλειστού χώρου
και του χαμηλού επιπέδου οξυγόνου, θα πολλαπλασιαστούν τα παθογόνα βακτήρια.
Σε τέτοιες συνθήκες διαβίωσης το ερπετό θα παρουσιάσει
δερματολογικά προβλήματα. Θα πρέπει να ψεκάζουμε τόσο νερό ώστε μέσα σε 6-8
ώρες να στεγνώνει το τεράριουμ
κατά τα 4/5. Αυτό βέβαια είναι κάτι που εξαρτάται από τη θερμοκρασία αλλά και
τον εξαερισμό. Πολύ μεγάλα ανοίγματα εξαερισμού σε συνδυασμό με πολύ υψηλή
θερμοκρασία συμβάλουν στην γρήγορη πτώση της υγρασίας. Αλλά και πολύ μικρά
ανοίγματα εξαερισμού σε συνδυασμό με υψηλή υγρασία συμβάλει στην δημιουργία
στάσιμου αέρα ο οποίος με τη σειρά του ευνοεί τη δημιουργία μυκήτων και τον
πολλαπλασιασμό παθογόνων βακτηριδίων όπως ανέφερα και προηγουμένως.
Η υγρασία
είναι σχετική με τη θερμοκρασία και τον εξαερισμό στο τεράριουμ. Για την αποφυγή
προβλημάτων στάσιμου αέρα και την ανάπτυξη μυκήτων και παθογόνων βακτηριδίων θα
πρέπει να αφήνουμε να στεγνώνει το τεράριουμ κατά τα 4/5 πριν ξαναψεκάσουμε.
εξαερισμός
Για να ολοκληρώσω την αναφορά μου συνεχίζοντας από
το προηγούμενο κεφάλαιο, χρειάζεται να αναφερθώ και σε έναν ακόμη
παράγοντα, τον εξαερισμό του τεράριουμ. Για να μπορεί να γίνει ευκολότερα
κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο μετακινείται ο αέρας μέσα σε ένα τεράριουμ
στο οποίο υπάρχουν συγκεκριμένα ανοίγματα για εξαερισμό, θα χρειαστεί να
παραθέσω κάποια σχεδιαγράμματα.
Στο σχήμα 1α βλέπετε το σχεδιάγραμμα ενός τεράριουμ από το πλάι. Στα
α και β είναι τα
ανοίγματα
εξαερισμού και με τα μπλε βελάκια είναι η κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό
του.
Τα κόκκινα βελάκια δείχνουν τα θερμά ανοδικά ρεύματα θερμαινόμενα από
τη λάμπα θερμότητας
Στο σχήμα 1β βλέπετε το ίδιο σχεδιάγραμμα τεράριουμ όπως φαίνεται από
μπροστά
Σε τεράριουμ με τα ανοίγματα εξαερισμού στην μπροστινή όψη και κάτω και το
άλλο στην πίσω όψη και επάνω επιτυγχάνουμε καλή κυκλοφορία του αέρα στο
εσωτερικό του τεράριουμ εάν τα ανοίγματα εξαερισμού
βρίσκονται καθ' όλο το μήκος του τεράριουμ, όπως στα σχεδιαγράμματα 1α
και 1β.
Στη φύση η κυκλοφορία του αέρα γίνεται εύκολα. Πάνω από ένα χωράφι και σε
συνθήκες άπνοιας το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να είναι μόλις το 1/3 του
συνόλου του αέρα. Η επερχόμενη βροχή καθαρίζει περαιτέρω τη σκόνη και τη
μόλυνση. Το οικοσύστημα είναι πάντοτε εν κινήσει-ενεργό. Σε ένα τεράριουμ
δεν συμβαίνει σαφώς κάτι τέτοιο. Για να αποτραπεί λοιπόν το φαινόμενο του
στάσιμου αέρα, ο οποίος με τη σειρά του ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων και
μικροοργανισμών, ένα αποδοτικό σύστημα εξαερισμού είναι απαραίτητο κυρίως
στα είδη αυτά τα οποία χρειάζονται υψηλά επίπεδα υγρασίας στο τεράριουμ. Ένα
αποδοτικό σύστημα αεραγωγών που συναντάται μάλιστα σε πολλά έτοιμα τεράριουμ
του εμπορίου είναι όπως αυτό στο σχήμα1. Ο
φρέσκος αέρας εισέρχεται από το άνοιγμα εξαερισμού που βρίσκεται χαμηλά και
καθώς θερμαίνεται μέσα στο τεράριουμ εξέρχεται έπειτα
από τον εξαερισμό που βρίσκεται επάνω. Έτσι, ο φρέσκος αέρας καθώς εξέρχεται
καθαρίζει τον αέρα που υπάρχει στο εσωτερικό του τεράριουμ και δεν μένει
στάσιμος. Πάντοτε ο θερμός αέρας ανεβαίνει προς
τα επάνω. Βέβαια σημαντικό ρόλο παίζει και η ποιότητα του αέρα που βρίσκεται
στο δωμάτιο. Σε ένα δωμάτιο με πολύ καπνό από τσιγάρα ή πολλές έντονες
μυρωδιές (π.χ. από μαγείρεμα) η ποιότητα του αέρα που εισέρχεται στο
τεράριουμ είναι ήδη μολυσμένος και ενδέχεται και πάλι να προκληθεί ανάπτυξη
μυκήτων και μικροοργανισμών. Συνεπώς ένας καλός εξαερισμός του ίδιου του
δωματίου είναι απαραίτητος για μισή ώρα κάθε ημέρα.
Μια δεύτερη παραλλαγή στο θέμα του εξαερισμού, με καλύτερη απόδοση είναι εάν
στο κάτω άνοιγμα εξαερισμού τοποθετηθεί ανεμιστηράκι που να στέλνει τον αέρα
προς τα μέσα στο τεράριουμ και διαγωνίως απέναντι να τοποθετηθεί ένα άλλο
ανεμιστηράκι που να τραβά τον αέρα από το τεράριουμ προς τα έξω.
Μια τρίτη ακόμη αποδοτικότερη παραλλαγή είναι να τοποθετηθεί ένα τρίτο
ανεμιστηράκι στην οροφή του τεράριουμ, στο κέντρο, έτσι ώστε να φυσά αέρα
προς τα κάτω. Με αυτό τον τρόπο δεν μένει σε κανένα σημείο του τεράριουμ
στάσιμος αέρας και η ανάπτυξη μυκήτων περιορίζεται στο ελάχιστο.
Η κυκλοφορία του αέρα μέσα σε ένα τεράριουμ μπορεί να γίνει λίγο πιο
περίπλοκη υπόθεση βάσει των διαβαθμίσεων της θερμοκρασίας μέσα σε αυτό. Η
θερμαντική λάμπα στο ζεστό σημείο θερμαίνει τον αέρα, ο θερμός αέρας
ανεβαίνει προς τα επάνω και μέρος του εξέρχεται από τον αεραγωγό που βρίσκεται στην
πίσω πλευρά και επάνω, ενώ ο υπόλοιπος κυκλοφορεί μέσα στο τεράριουμ. Εάν σε όλο αυτό προσθέσουμε και τον παράγοντα
υγρασία, τότε έχουμε να διαχειριστούμε ένα πλήρες μικροκλίμα το οποίο θα
πρέπει να είναι λειτουργικό για το είδος ερπετού που θέλουμε να στεγάσουμε
έτσι ώστε να αποφευχθούν προβλήματα υγείας τα οποία δύναται να δημιουργηθούν
σε ένα μικροπεριβάλλον με ανεπαρκή κυκλοφορία αέρα.
φυσικοί καθαριστές
Στην μάχη της ισορροπίας ανάμεσα στην επαρκή υγρασία και τα προβλήματα με
μύκητες, στα είδη που απαιτούν πολύ υψηλά ποσοστά υγρασίας, ο τεραριόφιλος
έχει συμμάχους και κάποιους φυσικούς καθαριστές, τις ψείρες του ξύλου
(woodlice). Πολλές φορές ίσως τα έχετε δει, είναι
αυτά τα μικρά έντομα στις ρίζες των φυτών και κάτω από πέτρες που όταν
τρομάξουν κουλουριάζονται σε μια μπάλα. Στην πραγματικότητα μάλιστα δεν
είναι καν έντομα, είναι καρκινοειδή.
Απαντώνται σχεδόν σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα και τη Ν. Ευρώπη τα είδη που
απαντώνται συχνότερα είναι το Oniscus asellus
και το Armadilidae vulgare. Το
μέγεθος αυτών των woodlice κυμαίνεται από 6 μέχρι
16 χιλιοστά. Όπως είπαμε πιο πριν έχουν το χαρακτηριστικό ιδίωμα να
κουλουριάζονται σε σχήμα μπάλας. Αυτό το κάνουν για δυο λόγους, όταν
νοιώθουν ότι απειλούνται αλλά και σε περιόδους υψηλής ξηρασίας.
Κουλουριασμένα μπορούν και κατακρατούν ευκολότερα και τα παραμικρά
σταγονίδια υγρασίας. Ως καρκινοειδή, τα woodlice
χρειάζονται υγρασία για να επιβιώσουν. Τρέφονται με κάθε λογής φυτική ύλη
όπως ρίζες φυτών, πρασινάδα αλλά και σάπιο ξύλο. Επίσης τρώνε τα κόπρανά
τους και τους μύκητες και μικροοργανισμούς που αναπτύσσονται κατά την
αποσύνθεση φυτικής και ζωικής ύλης, δηλαδή ανόργανη ύλη.
Τα woodlice θα τα βρείτε δίπλα ή ανάμεσα στις ρίζες φυτών και σε βάθος όχι
μεγαλύτερο των 10 εκ. επίσης κάτω από πέτρες σε περιόδους ξηρασίας γιατί
εκεί έχει περισσότερη υγρασία. Νωρίς το πρωί και το βράδυ που έχει
περισσότερη υγρασία εμφανίζονται ευκολότερα.
Βεβαίως εάν αποφασίσετε να βάλετε κάποιους από αυτούς τους φυσικούς
καθαριστές στο τεράριουμ, αυτό θα πρέπει να έχει χώμα ως υπόστρωμα και το
καλύτερο γι' αυτή την περίσταση είναι το χούμο μιας και από μόνο του
αντιστέκεται σθεναρά στην ανάπτυξη μυκήτων. Τα φίδια και ιδιαίτερα τα
δενδρόβια δεν πρόκειται να ενοχληθούν από την παρουσία αυτών των μικρών
καθαριστών μιας και αυτοί προτιμούν συχνά να θάβονται κάτω από την επιφάνεια
του χώματος. Προσοχή χρειάζεται με τις σαύρες διότι μπορεί να τα φάνε.
